دست به اقدام زده و به اجراي حدود الهی بپردازد، بلکه براي اجراي حدود شرعی باید اقدام به اقامۀ دعوی در محاکم قانونی و اقامۀ بیّنۀ محکمه پسند، دو یا چهار شاهد عادل و... ، نموده و حقّ شخصی خود، یا حقّ عمومی جامعه را تنها از مجاری قانونی مطالبه نماید. در غیر این صورت، خود او نیز گرفتار محاکمه و جریمۀ قانونی خواهد شد؛ اگرچه در خصوص عملی که انجام داده است، بر حقّ بوده باشد.

٤. قاطعیّت در امر حکومت، و در ریشه کن کردن توطئۀ دشمنان داخلی

شیوۀ حکومت پیامبر اسلام در مدینه دارای ابعاد مختلفی است که در ابتداي امر، گاه متضادّ به نظر می‌رسد. در اخلاق سیاسی پیامبر اکرم هم قاطعیّتی چشمگیر در تحقق وظايف حکومتی و دینی دیده می‌شود، و هم عطوفت و مهربانی نسبت به ملت، حتی مخالفان، به روشنی به چشم می‌خورد. این عاطفه، محبّت و دلسوزی آن حضرت نسبت به رعایای تحت حاکمیّت ایشان، آن‌چنان بود که رعایای ایشان رسول اکرم را از دل و جان دوست داشتند؛ آن چنان که هر برگ تاریخ پیامبر اکرم گویای عشق و علاقۀ زاید الوصف اصحاب پاک ایشان نسبت به آن حاکم فرزانۀ بی‌بدیل است، و قرآن کریم آن را ریشۀ توفیقات پیامبر می‌شمارد.[١]

دستور آغاز جنگ و محاصرۀ قلعۀ یهودیان بنی‌النضیر[٢] ـ که در مباحث سیاست خارجی پیامبر، ذیل عنوان «پایبندی به تعهّدات و پیمان‌ها...» خواهد آمد ـ به روشنی، بیانگر برخورد قاطعانۀ پیامبر اکرم با عمل توطئه گرانۀ پیمان شکنان تحت حاکمیّت ایشان است.

داستان معروف تخریب مسجد ضرار،[٣] آشکارا صلابت زمامداری رسول گرامی اسلام را نشان می‌دهد. ایشان با این مرکز دسیسه‌اي که منافقان برپا کرده بودند و ظاهر آن، مسجد و مرکز عبادت بود، قاطعانه برخورد کرده، و آن را در تاریخ، به عنوان تمثیلی از استفاده نابجا از محمل‌های دینی علیه ارزش‌های دین (مذهب علیه مذهب) نامدار نمود.

٥. استواری بر تصمیمات اخذ شده، و عدم تردید در آنها

از نکات لازم برای یک مدیر، آن است که بر تصمیماتی که در امور تحت مسئولیّت خود اتخاذ نموده، استوار باشد. مدیری که در انجام تصمیمات از خود دو دلي نشان داده، هميشه دچار تردید و دو دلی گردد، نخواهد توانست مجموعۀ تحت مدیریّت خویش را به نحو مطلوب هدایت نماید؛ هر آنچه از انواع
دو دلی‌ها، تردیدها و عاقبت‌اندیشی‌ها ـ که او لازم می‌داند ـ باید در مرحلۀ تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری اعمال نماید. پس از آن که برنامه‌اي به تصمیم رسید و قرار بر انجام آن گرفت، دیگر جای چون
و چرا، تردید و تزلزل نیست، بلکه باید با عزمی جزم خود را و زیر مجموعۀ تحت امر خود را به انجام و تحقق آن وادارد.

[١].السيرة النبويّة، ج٢، ص١٤٨ ـ ١٤٩؛ زندگانی محمّد، ج١ ص٣٣٣ ـ ٣٣٧.

[٢].السيرة النبويّة، ج٢، ص٢٤٠ ـ ٢٥٦؛ در کتاب زندگانی محمّد این مطلب به اشتباه بیان شده و در ج١، ص٣٩٢ و ج١، ص٣٩٥ شرکت در غزوات را نیز به مهاجرین اختصاص داده است در حالی که در کتاب سیره ابن‌هشام تنها مشارکت در سرایا مختصّ مهاجران دانسته شده است ( المغازی، ج١، ص١٠ ـ ١١).

[٣].این عمل به «مؤلفة قلوبهم» مشهور شد.