‌آن علم كه انسان را دين‌دار كند و به خدا و پيامبر٦ معتقد سازد و مردم به ظاهر مسلمان را ـ كه در دلشان هزار گونه ترديد و شك است ـ راسخ گرداند، علم كلام است.[٣]

و از آنجا كه علم كلام به دو بخش كلام عقلي و نقلي قابل تقسيم است و در كلام عقلي، استناد
به نقل (كتاب و سنت) جايز نيست[٤] و بلكه براي تشحيذ ذهن و فهم اسرار حديث به كلام
عقلي نيازمنديم،[٥] او اين دانش را به واسطه استدلال بر اصول عقايد و احكام ايمان از شريف‌ترين علوم بر مي‌شمارد[٦] و آن را برتر از علم فقه مي‌داند؛[٧] كما اين‌كه آن را از كهن‌ترين علوم اسلامي
محسوب كرده‌اند.[٨]

ديدگاه شعراني، نسبت به اين دانش، همان است كه در موارد قبلي آمد. لذا در ذيل حديثي فقهي در ابواب «احكام الديون و الضمانات» مي‌گويد:

اين دليل عقلي كلامي است كه ائمه تقرير كرده‌اند و اصلاً گمان مبر كه اين نوع از ادلّه عمل به رأي و اجتهاد ممنوع باشد.[٩]

[١]. منهج الصادقين، ج١، ص١٠٤.

[٢]. شرح اصول الكافي، ج٢، ص٣.

[٣]. همان، ج١، ص٩.

[٤]. در اين حديث آمده است: «اصحاب پيامبر٦ به ايشان چنان گفتند: هنگامي كه نزد شما هستيم دنيا را به گونه‌اي فراموش مي‌كنيم كه گويا آخرت را مي‌بينيم و چون به خانه مي‌شويم، وضع عوض مي‌شود... آيا اين نفاق است؟...». پس مازندراني در شرح حديث فوق به بیان معنای حال و مقام پرداخته و سپس مي‌گويد: «مقامات مكاسب است و احوال مواهب» و شعراني در ذيل قسمت اخير، آن تعليق را مي‌آورد» (شرح اصول الكافي١٠، ص١٤٩).

[٥]. صحيفه سجاديه، ص١٩٧.

[٦]. همان، ص١٩٦.

[٧]. شرح تجرید، ص٩.

[٨]. آشنایی با علوم اسلامی، ج٢، ص٢١.

[٩]. شرح اصول الكافي، ج٤، ص٢٣٢.