زشت بر دل‌هاشان تيرگي آورد و گوش‌ها و چشم‌هاشان را فراگرفت؛[١] هواهاي نفساني راه بر آنان باز كرد،[٢] بدان‌سان كه جان‌هاشان با دنيا و قلب‌هاشان با فتنه آرامش يافت؛[٣] عهد و پيمان‌ها را شكستند و فراموش كردند[٤] و به بي‌وفايي و نيرنگ روي آوردند؛[٥] با آن‌كه به ظاهر مجتمَع و داراي عدد و عدت و ادوات و توان جنگي بودند و به شجاعت و خير و صلاح موسوم و موصوف، اما دعوت دادخواه را بي‌پاسخ گذاردند و بر نالة فرياد خواه، فرياد رسي نكردند.[٦] اين چنين مردمي به راحتي خشم مي‌آوردند؛ بر شتران ديگران نشان زده، سوار مي‌شدند و بر آبشخوري كه از آنشان نبود، وارد مي‌گرديدند.[٧] آن‌گاه كه حملة متجاوزان ستمكار بر اين جامعة فساد زده و پر هرج و مرج آغاز مي‌شد و شمشيرهاي دشمني آخته مي‌گرديد، و اجتماع مردم به وسيلة شمشيرها درو مي‌شد،[٨] اين مردم به جاي نبرد و كارزار، و دفاع از ارزش‌ها، واپس مي‌خزيدند[٩] و تسليم زورگويان مستبد مي‌شدند.[١٠] در چنين حالتي حقوق مردم ضايع و زايل شد[١١] و سكوت اهل باطل و گمراهان شكست و پست مرتبگان و فرومايگان قدر و منزلت يافتند.[١٢] در اين جامعة پست و پليد و آفت زده هيچ حرمتي براي كسي باقي نماند[١٣] و مردم به عصر جاهليت و روزگار ذلت پيش از اسلام بازگشتند كه در آن مانند جرعه‌اي آب بودند كه در معرض طمع طماعان قرار داشتند، از آبي مي‌نوشيدند كه شتران آن را آلوده كرده بودند و از پوست درختان تغذيه مي‌كردند. مردم در اين دوره لگدكوب روندگان و خوار و مطرود بودند و از شدت ناپايداري و ضعف، بيم آن داشتند كه اطرافيان هستي آنان را به تاراج برند.[١٤]

اين همه تصوير جامعة فساد زده و متزلزلي است كه خاندان پيامبر٦، بالاخص حضرت فاطمه٣، پس از او، در آن دم مي‌زدند و فرياد حق خواهي و حق جويي سر مي‌دادند؛ اما آنچه البته به جايي نمي‌رسيد، فرياد بود.

پر واضح است بانويي كه در مهبط وحي و مهد امن الهي پرورش و كمال يافته و از سرچشمة آيات روشن و نوراني قرآن و كلام قدسي پيامبر٦ كام جان سيراب كرده، زيستن در چنين جامعه‌اي را تاب نمي‌آورد و با آن‌كه خود در دنيايي ديگر سير و زندگي مي‌كند كه مورد آرزوي بشر است، براي نزديك

[١]. همان، ص٢٢٨.

[٢]. همان، ص٢٣٦.

[٣]. همان، ص٢٣٤.

[٤]. خطبه ٣، ص٢٥٨.

[٥]. خطبه فدك، ص٢٣٠.

[٦]. همان، ص٢٣٦.

[٧]. همان، ص٢٣٩.

[٨]. همان، ص٢٣٨.

[٩]. همان، ص٢٣٨.

[١٠]. همان، ص٢٤٤.

[١١]. همان، ص٢٤٤.

[١٢]. خطبه ٢، ص٢٥٦.

[١٣]. خطبه ٣، ص٢٥٨.

[١٤]. خطبه فدك، ص٢٣٨.