و. تعارض ظاهر حدیث غیر قطعی با نصّ قرآنی: حدیث غیر قطعیِ با اعتبار عقلایی، در چنین مواردی در حکم قطعی الصدور است. پس حدیث، با تفصیل یاد شده در موارد پیش، بر معنای موافق قرآن حمل می‌شود.

ز. تعارض ظاهر حدیث قطعی با نصّ قرآنی: ظواهر حمل بر نصوص می‌شود.

ح. تعارض ظاهر حدیث غیر قطعی با ظاهر قرآنی: با امکان جمع عرفی، حدیث موثوق الصدور، ولی غیر قطعی، در حکم قطعی الصدور است. پس ظاهر هر دو دلیل حجّت‌اند و با هم جمع می‌شوند؛ زیرا تا مانعی از حجّيت ظهورشان احراز نشود، ظهور هر دو حجّت خواهد بود. با امکان جمع نیز مانعی برای حجّيت این ظهور پدید نمی‌آید؛ نظیر دو حدیث قابل جمع.

ممکن است پنداشته شود که ظاهر قرآن بر ظاهر حدیث حمل می‌گردد؛ چون حدیث از نظر شأنی حاکم، یعنی ناظر و مفسّر آیه است و همواره ظهور دلیل حاکم قوی‌تر از ظهور دلیل مقابل است؛ به دلیل مقام مفسّر بودن و نظر داشتن به آن. لیکن چنین نیست؛ زیرا اگر حدیث نسبت به آیه شأن مفسِّر و ناظر را داشته باشد، باید بیان کنندة آن باشد و لازمه‌اش امکان جمع عرفی خواهد بود. پس چنین حدیثی نمی‌تواند شأن مفسِّر و ناظر را داشته باشد، بلکه به عنوان حدیث مخالف کتاب، در مقام اثبات از اعتبار ساقط خواهد بود. حکم مقام ثبوت نیز از توضیحات گذشته نمایان می‌شود.

حالات و احکام تعارض حدیث تفسیری با سنّت

هر آنچه در حالات و احکام تعاض حدیث با قرآن بیان شد، در تعارض حدیث تفسیری با سنّت، یعنی با احادیث مسلَّم معصومان: نیز جاری خواهد بود.

جایگاه احادیث نامعتبر در تفسیر

گونه‌های احادیث نامعتبر

الف. ضعف اصطلاحی: هرگاه حدّاقلّ یک نفر از راویان زنجیرة سند، در نقل دارای وثاقت یا حُسن حال نباشند، سند حدیث در اصطلاح ضعیف شمرده می‌شود؛ خواه آن راوی ناشناخته باشد و ذکری از او در کتب رجال نیامده باشد، یا نامش، بدون هیچ مدح و تنقیصی، ذکر شده باشد، و یا گفته باشند که او «مجهول» است و یا الفاظ و عبارت دالّ بر تضعیف و نکوهش دربارة او وارد شده باشد.

ب. احادیث مورد اعراض: احادیث دارای سند صحیح و یا در حکم صحیح که مشهور اصحاب از عمل و اعتماد به آنها اعراض نموده باشند.

ج. احادیث مخالف کتاب: حدیثی که در تعارض، غیر قابل جمع مقبول عرفی، با قرآن کریم باشد،
از درجة اعتبار ساقط خواهد بود؛ گرچه اگر قابل جمع تبرّعی، هر چند بعید، باشد، ردّ و انکار آن حدیث
را مجاز نمی‌شماریم، و بسا از آن دفاع ثبوتی هم بنماییم، ولی در مقام اثبات ارزشی برایش قایل
نخواهیم بود.

د. احادیث مخالف سنّت: هرگاه حدیثی با سنّت قطعی، یعنی احادیثی که صدورشان از معصومان: مسلَّم است، در تعارض باشد، از درجة اعتبار ساقط خواهد بود؛ اگرچه اصطلاحاً صحیح السند باشد. همین