ابن‌میثم در اثنای شرح ـ چنان‌که علامة شوشتری در شرح خود بر نهج‌البلاغه (بهج الصباغة) به این نکته اشاره کرده است[٢] ـ از سید رضی با واژۀ «السید» یاد کرده است؛ مثلاً: «قد أوردَ السّیدُ ...».[٣]

٢١. عبارت پایانی شرح‌ها:

مؤلف معمولاً، پس از پایان شرح، جملۀ «و بالله التوفیق» را می‌آورد و گاه نیز با «بالله التوفیق و العصمة»، یا «بالله العصمة و التوفیق»، یا تعابیری از این دست، شرح را به پایان می‌برد.

کارهای انجام شده دربارة کتاب

کارهای انجام شده دربارۀ این کتاب به ترتیب تاریخی عبارت‌اند از:

١. می‌توان گفت اولین کار را خود ابن‌میثم دربارة این شرح انجام داده است که آن را در یک جلد به نام اختیار مصباح السالکین خلاصه کرده است. این خلاصه را در سال ١٣٦٦ش، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در مشهد، با تصحیح آقای محمدهادی امینی در یک جلد وزیری چاپ و نشر کرده است.[٤]

٢. مختصر کردن این شرح توسط علامه حلی (م ٧٢٦ ق) که متأسفانه امروز موجود نیست. مؤلفِ کتاب کشفالحجب دربارة شرح علامه حلی بر نهج‌البلاغه آورده است: شرح علامه بر نهج‌البلاغه، مختصر شرح کمال الدین بن میثم است. بنابراین، باید آن را دیده باشد و نیز صاحب روضات آن را از تصانیف موجود علامه نام برده است. پس او نیز ظاهراً آن را دیده است؛ اما به هر حال، این خلاصه امروزه در دست نیست.[٥]

٣. مختصر کردن این شرح توسط نظام الدین علي بن الحسن الجیلاني (از علمای قرن يازدهم هجری) که آن را در أنوار الفصاحة و أسرار البلاغة في شرح نهج ‌البلاغة خلاصه کرده است؛ البته در آن، برخی زیادات از شرح ابن ابي الحدید و ترجمة کل متن را هم آورده است. شیخ آقا بزرگ تهرانی دربارة آن گفته است:

من سه جلد از آن را دیده‌ام.[٦]

٤. ترجمة این شرح به فارسی توسط قربانعلی محمدی مقدم و علی اصغر نوایی یحیی‌زاده انجام پذيرفته که در پنج جلد وزیری در سال ١٣٧٥ش، در مشهد توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی چاپ و نشر شده است.[٧]

[١]. همان، ص٩٣.

[٢]. همان، ج٣، ص٣٠٥.

[٣]. همان، ج١، ص١٩٨.

[٤]. همان، ص٢٠٠.

[٥]. همان، ص١٩٨.

[٦]. همان، ص١٦٢.

[٧].بهج‌الصباغة في شرح نهج‌البلاغة، ج١، ص٣٨. (نسخۀ موجود در نرم‌افزار دانشنامۀ علوی).