او به همان اندازه كه در فهم از روش كلامي سود جسته، معتقد است مي‌توان اقوال و روايات را با ادله كلامي سنجيد[١] و لذا احاديثي كه به فرشتگان نسبت معصيت مي‌دهد[٢] و يا احاديث بدء الوحي را به دليل تشكيك در وحي و جبرئيل[٣] به واسطه مخالفت با عقايد كلامي و باورهاي ديني، رد مي‌كند.

او در ذيل اين روايت كه «ابن‌عباس جبرئيل را ديد» و پيامبر به واسطه اين رؤيت، به او خبر داد كه در آخر عمر نابينا خواهد شد، به دليل مجازات به دنبال عمل غير اختياري، نقد مي‌كند[٤] و برخي احاديث را به دليل موافقت با قاعدۀ لطف پذيرفته[٥] و يا موافقت روايات باب«آفرینش خلق بر توحید» را به دليل هماهنگي با عقايد مذهب اصل دانسته و ساير روايات منافي را به آن ارجاع داده است؛[٦] ضمن آن كه پاره‌اي از روايات را نيز به خاطر مخالفت با اصول توحيدي و شأن معصوم ـ كه همه در كتب كلام مذكور است ـ نقد نموده است.

دانش فقه و نقش آن

او معتقد است فقه نيز مانند بسياري از علوم پيشين مشروع و غير مشروع دارد؛ مشروع آن، همان
طريق ائمه: است كه مورد رضايت شارع است و طريقي نيز كه مورد رضايت خداوند نيست، مانند
رأي و قياس.[٧] لذا آن را از جمله علومي برشمرده كه از ظاهر شرع مي‌توان براي آن دليل آورد و حجيت آن را از طريق قرآن ثابت كرد[٨] و به همين سبب است كه در باب «سایر وصایای مبهم»
الوافي مي‌گويد:

تفسير الفاظ وصايا يكي از ابواب عظيم فقه است كه فهم آن متوقف بر فقه و... است.[٩]

و معتقد است:

اينها خارج از وظيفه محدث نيست.[١٠]

و در ذيل عنوان باب «آب قلیل ـ که قلت آن مشتبه است ـ و امکان رفع حدث با آن»، مي‌نويسد:

اين باب مشتمل بر احاديث مجمل است... و بر فقیه واجب است كه قبل اين احاديث به حكم واقف باشد تا بتواند آنها را توجيه نمايد.[١١]

[١]. شرح اصول الكافي، ج٤، ص٢٠٧.

[٢]. الوافی، ج١، ص٥٢٧.

[٣]. ر.ك: شرح اصول الكافي، ج٤، ص٧٥؛ الوافی، ج١، ص٥٢١، ٥٢٢ و ٥٢٣، ج٢٠، ص٨٠٠؛ شرح اصول الكافي، ج٤، ص١٦٠، ٢٨٥ و ٢٨٧؛ مجمع البیان، ج١، ص٢٦٨.

[٤]. شرح اصول الكافي، ج٤، ص٢٤٧.

[٥]. منهج الصادقین١، ص٢٥.

[٦]. روح الجنان١، ص٢٧٤.

[٧]. همان، ج١، ص٢٠؛ نثر طوبی، ج١، ص٣٠٦؛ منهج الصادقین، ج١٠، ص٣٩٣.

[٨]. شرح اصول الكافي، ج٦، ص٤.

[٩]. همان، ج٤، ص٢٤٥.

[١٠]. همان، ج٨، ص٣٧.

[١١]. همان، ج٢، ص٤١.