علامه در ذیل این روایت: «اِنَّمَا العِلمُ ثَلاثَةٌ آيَةٌ مُحکَمَةٌ اَو فَريضَةٌ عَادِلَةٌ اَو سُنَّةٌ قَائِمَةٌ وَ مَا خَلاهُنَّ فَضل»؛ دانش سه چیز است: آیه محکم، فریضه عادله، سنت پابرجا و غیر اینها فضل است، ضمن معرفی این دانش‌ها، در ذیل فراز اخیر می‌گوید:

این که گفته‌اند آیات ١٩١ سوره آل عمران و ٣٩ سوره یس، منع از دانش نجوم می‌کند، من معتقدم كه این آیات دال بر مدح علم نجوم و ترغیب به آن است و نهی باید بر چیزی حمل شود که با مدح و ترغیب منافات نداشته باشد.

و ادامه می‌دهد:

ما درحواشی الوافی گفتیم: آنچه مدح شده، مربوط به حرکات و ضبط آن و مقدار روز و شب و عرض و طول جغرافیایی سرزمین‌ها و شناخت قبله و در کل متعلق به حساب و ضبط مقادیر است و آنچه نهی شده، متعلق به خواص کواکب و اوضاع آنها و آنچه معروف به علم احکام نجوم است و هدف از آن دروغ بستن به غیب بدون علم است و تحریم متوجه آن است، فقط و نه صرف تعلیم.[١]

او در چندین جای دیگر می‌گوید: «احکام نجوم و سعد و نحس باطل است»،[٢] و «نه در سیر کواکب»[٣] و در ذیل عبارت امام «لیس کما تَقُولون، لا یَضُرُّ بِدینكِ» می‌گوید:

علما ما به مدلول این خبر فتوا داده‌اند که بررسی علم نجوم، چه در حساب و چه در احکام جایز است؛ اگر چه صحت آنچه متعلق به احکام آن است، ثابت نشده است، ولی آنچه متعلق به حساب است، شاید کسی در محاسبات اشتباه کند، ولی حق است. اما آنچه متعلق به نحس و سعد و احکام است، دلیل بر صحت آن نیست.[٤]

و لذا ضمن جداسازی این دو، تمسک به علم نجوم در احکام شرعی را صحیح و حجت دانسته است و آیه Gهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُواF[٥]و[٦] را دال بر آن می‌داند[٧] و معتقد است فهم دانش نجوم در فهم روایات موثر است.[٨]

نمونه‌ها

او در ذیل روایت نوروز ـ که ابن‌شهرآشوب گوید: حکایت کنند که منصور نزد موسی بن جعفر٧ فرستاد و عرضه داشت: روز نوروز بنشیند تا مردم به تهنیت آیند و هر چه مال برای خلیفه پیش‌کش آرند، آن

[١]. مجمع البيان، ج٨، ص٤٤٩.

[٢]. «مردم می‌گویند بررسی نجوم حلال نیست» (شرح اصول الكافي، ج١٢، ص٢٥٦).

[٣]. همان، ج١، ص٤٦٣.

[٤]. همان، ج١٢، ص٥١٢.

[٥]. همان، ج٢، ص٢٤.

[٦]. همان، ج١٢، ص٤٦٣.

[٧]. روح الجنان، ج٩، ص ٢٧٦.

[٨]. الوافي، ج٢١، ص٥١٤.