٧. بخش فراوانی از روایاتی که به «صدقه» ترغیب کرده‌اند، یا اختصاص به زکات مصطلح فقهی دارند (بویژه اگر از پیامبر٦ نقل شده باشد)، یا مفهومي اعم از زکات فقهی و انفاق مندوب را مراد کرده‌اند، و یا به معنای وقف هستند. بنابراین، منحصر ساختن آنها به صدقه مندوب، وجهي ندارد؛ برای نمونه بنگرید‌:

يك. روایاتی که «صدقه» بر پیامبر٦ و اهل بیت: را حرام دانسته‌اند[١] ـ چنان كه پيش‌تر اشارت رفت ـ مراد از آنها، همان زکات واجب فقهی است. بنابراين، تعميم آن به ساير واجبات مالي (همچون كفارات) و صدقه مندوب، وجهي ندارد.

دو. روایت حلبی «ان فاطمة٣ جعلت صدقاتها لبنی هاشم و بنی عبد المطلب»[٢]را فیض کاشانی در الوافی، ذیل باب«ان الزکاة لاتحل لبنی هاشم الا ممن هو منهم او عند الضرورة» آورده است.[٣] در حالی که به نظر می‌رسد مراد از صدقه در این روایت، وقف است نه زکات؛ چنان که از روایات باب «صدقات النبی٦ و فاطمة و الائمة: و وصایاهم»[٤] کاملاً پیداست، جالب اینجاست که فیض کاشانی خود، روایت یاد شده را، به طرقی دیگر، در این باب هم یاد کرده و ذیل آن چنین می‌نگارد‌:«ارید بالصدقةالوقف... و اطلاق الصدقة علی الوقف کان شایعاً متعارفاً بینهم».[٥] مؤيد اين نكته آن است که تاریخ، مالكيت حضرت زهرا٣ را بر آن مقدار اموال زكوي ـ كه زكات واجب به آن تعلق بگيرد ـ گزارش نکرده است.

سه. پاره‌اي از رواياتي كه واژه صدقه و صدقات در آنها به كار رفته، ناظر به آيه‌اي از قرآن است و همان آيه، قرينه‌اي بر كاربرد روايي آن. ليك در پاره‌اي از متون فقهي و روايي، تعاملي ديگر با آنها ديده می‌شود، براي نمونه: شیخ صدوق در المقنع، پس از بحث زکات، «باب الصدقه» را مطرح نموده و آن را با روایت «علیک بالصدقة فانها تطفئ غضب الرب» آغاز کرده است. آن‌گاه روایت حلبی را ياد كرده که دربارۀ آیه «حق الحصاد»[٦] از امام٧ پرسيده و امام پاسخ داده‌اند: «تقبض بیدک الضغث...». سپس صدوق بلافاصله می‌گويد:

و اذا ناولت السائل صدقة فقبلها قبل ان تناولها ایاه، فان الصدقة تقع فی ید الله قبل ان تقع
فی ید السائل و هو قوله تعالی: Gأَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللّـهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الْصَّدَقَاتِF[٧]و[٨].

[١]. الكافي، ج٥، ص١٢٥.

[٢]. وسائل الشيعة، ج٦، ص٣٤٥.

[٣]. ر.ك: رياض المسائل، ج، ٥ ص ٢٤٨.

[٤]. ر.ك: وسائل الشيعة، ج٦، ص٣٤٦.

[٥]. برخي از فقيهان ادعا نموده‌اند كه كاربرد صدقه به معناي خمس، در روايات، شايع است. (ر.ك: رياض المسائل، ج، ٥ ص ) و برخي ديگر نيز آن را تأييد گونه نقل كرده‌اند (ر.ك: كتاب الخمس (انصاري)، ص١٠٨؛ كتاب الخمس (خويي)، ص١٢٨) توجه به روايات باب خمس و مطالب پيش گفته، نااستواري اين مدعا را نمايان مي‌سازد.

[٦]. الکافی، ج٧، ص٣٠.

[٧]. همان، ج٧، ص٣١.

[٨]. ر.ک: الوافی، ج١٠، ص٥١٤؛ الحدائق الناضرة، ج٢٢، ص١٨٠ و ٢٦٣؛ وسائل الشیعة، ج١٣، ص٣٣٥؛ مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول٦، ج٢٣، ص٥٢.