اين از دقايق علم توحيد و اسرار معارف الهي است كه فقط عقول مجرب در دقايق برهان به آن راه مي‌يابند و كلام امام علي٧ در ردّ كسانی است كه فكر مي‌كنند در شرع مسأله غامض و امر دقيق وجود ندارد.[٣]

لذا، در باب «ابطال دیدن خدا» در ذيل حديث چهارم مي‌نويسد:

ائمۀ ما باب استدلال عقلي بر ربوبيات را گشوده‌اند.[٤]

و به همين سبب احاديث شيعه را به دليل اشتمال بر مسائل معقول ستوده است.[٥]

او در جاي جاي آثارش، به اين مسأله اشاره كرده كه روايات ما، برهاني است و خطابي و اقناعي نبوده و مبين دقايق علم توحيد است. از اين رو، نبايد در تفسير آن به ذكر معاني ساده اكتفا كرد.[٦] لذا ضمن تأكيد بر علوم عقلي و ذكر پيشينۀ آن توضيح مي‌دهد كه علوم عقلي ميراث يونانيان كافر، و مضر به دين نيست؛ چرا كه حديث پيامبر٦ «الحکمة ضَالَةُ المـُؤمِن» ـ كه متفق عليه است ـ از سخن آن حضرت و هم كلام امير المومنين٧ رد اين تهمت مي‌كند[٧] و مي‌گويد:

فلسفه ـ كه در زمره علوم عقلي است ـ مضاد با دين نبوده است.[٨] و نمي توان گفت: هر چه فلسفه است بر خلاف دين است و نبايد در تفسير آورد.[٩]

فلسفه مقبول

اما آنچه اينجا قابل بررسي است، اين است كه با وجود آنچه آمد، شعرانی در برخي مواقع تصريح مي‌كند:

فلسفه يك طريقه واحد نيست[١٠] و لذا نبايد مسائل فلسفي را با عقايد ديني ممـزوج كرد.[١١]

[١]. مقدمه منهج الصادقين، ج٢، ص٨.

[٢]. شرح اصول الكافي، ج١٢، ص١٢.

[٣]. الوافي، ج٢٦، ص٤٦٧.

[٤]. منهج الصادقين، ج٢، ص٤٠٩.

[٥]. الوافي، ج٢٦، ص٥٥٥.

[٦]. همان، ج١، ص٣٠٧.

[٧]. «یکتاست نه به معنی عدد» ( شرح اصول الكافي، ج٤، ص١٩٠و ج٤، ص٨٤).

[٨]. همان، ج٣، ص١٧٦.

[٩]. همان، ج٣، ص٢٨١.

[١٠]. همان، ج٣، ص٢٢٨ و ج٣، ص٢١٦ و ج٤، ص١٨٠.

[١١]. «حکمت، گمشده مؤمن است» (روح الجنان، ج٣، ص١٣٩).