آنچه گفته شد در صورتي است كه قوت در مقابل ضعف مد نظر باشد، اما اگر قوت به معناي ميدأ آثار بودن در نظر گرفته شود، بايد گفت كه خداوند متعال مبدأ آثار نامتناهي است و در دار وجود غير از او و صفات و آثار او چيز ديگري وجود ندارد و در عالم وجود، جز خداوند اثرگذار ديگري نيست و هر مؤثر يا مبدأ اثري از جمله مظاهر قوّت و فعل اوست و هيچ دگرگوني و قوتي جز به حول و قوه خداوند پيدا نمي‌شود: ولاحول و لا قوة الّا بالله العلىّ العظيم.

ناگفته نماند كه خداوند متعال در مظاهر خلقي خود مؤثر است، بلكه او بصير و سميع است به عين سمع و بصر ما؛ چنانچه راسخين در علم و معرفت مي‌دانند. شيخ ما عارف كامل جناب شاه آبادي، كه خداوند سايه‌اش را بر سر مريدان مستدام بدارد، مي‌گويد:

سميع و بصير از امهات اسماء نيستند و به علم خدا در مقامات باز مي‌گردند و از او جدا نمي‌شوند مگر زماني كه مخلوقات و مظاهر پديد مي‌آيند. در اين هنگام، تحقق سمع و بصر در حق خداوند متعال، همان سمع و بصر مظاهر خواهد بود [٢].

پس، تمامي دايره وجود و مبادي تأثير در عالم غيب و شهود مظاهر قوت و قدرت حق تعالي هستند و او ظاهر و باطن و اول و آخر است. شيخ كبير محي‌الدين عربي در فصوص گفته است:

بدان كه علوم الهي ذوقي‌اي كه براي اهل‌الله حاصل مي‌شود، مناسب با اختلاف قوايي كه علوم ناشي از آنند مختلف مي‌باشند، با اين كه همه از يك جا سرچشمه مي‌گيرند؛ چنانچه خداوند متعال مي‌فرمايد: من گوش او هستم كه بدان مي‌شنود و چشم او هستم كه بدان مي‌بيند و دست او هستم كه حمله مي‌كند و پاي او هستم‌

[١]. نجم/ ٢٣.

[٢]. الانسان و الفطره؛ ص ٥٤ و ٥٥.