خلاصه، هر فعلي از افعال در هر عالمي از عوالم كه باشد فعل خداوند است كه توسط ملائكه صورت مي‌گيرد، حال يا به واسطه؟ اعوان و سپاهيان آنان يا بدون واسطه. صدرالحكما و المتألهين و شيخ العرفاء السالكين، رضي الله تعالي عنه، در اسفار اربعه مي‌گويد:

براي كسي كه در علم الهي و حكمت، كه بالاتر از علوم طبيعي است، قدمي راسخ دارد جاي شك نيست كه موجودات همگي بدون زمان و مكان از فعل خداوند به وجود مى‌آيند، اما در تسخير قوا و نفوس و طبايع هستند و تنها خداست كه زنده‌كننده و ميراننده و روزي دهند و هدايت‌كننده و گمراه‌كننده است. اما، مباشر زنده كردن ملكي است به نام اسرافيل، و مباشر ميراندن ملكي است به نام عزرائيل كه روح‌ها را از بدن‌ها قبض مى‌كند و بدن‌ها را از غذاها و غذاها را از خاك بيرون مى؟ كشد، و مباشر روزي ملكي است به نام ميكائيل كه مقدار و كيل و پيمانه غذاها را مي‌داند، و مباشر هدايت ملكي است به نام جبرائيل، و مباشر گمراهي جوهري شيطاني است و نه ملك به نام عزازيل. هر يك از اين ملائك ياران و سپاهياني دارند كه قواي مسخر اوامر خداوند هستند. در ديگر افعال خداوند سبحان نيز مطلب به همين نحو است و اگر خداوند خود مباشر هر فعل بي‌ارزشي بود، خلق واسطه‌هايي كه نازل‌كننده امر او در ميان مخلوقاتش هستند از سوي او امري بيهوده و بى؟ ثمر مي‌بود، حال آن كه خداوند برتر از آن است كه در ملكش چيز بيهوده يا بدون استفاده‌اي خلق كند و چنين گماني گمان كافران است. [٢]

اسمائي كه براي هر ركن خلق شده‌اند، بر حسب امّهات و كليات اسماء، سي اسم‌اند، ولي بر حسب جزئيات اسماء غير قابل شمارش و نامتناهي‌اند. و اين اسماء از نقطه عقل‌

[١]. بحارالانوار؛ ج ١٨، ص ٣٨٢، ح ٨٦.

[٢]. اسفار اربعه؛ ج ٨، ص ١١٨، سفر رابع.