آسمان خداست و در زمين خداست»؛ «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ [١]؛ خداوند نور آسمان‌ها و زمين است»، «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ‌ [٢]؛ و اوست اول و آخر و ظاهر و باطن»، «ولو دليتم الي الارض السفلي لهبطتم علي الله؛ و اگر با ريسماني به زمين فرودين پايين رويد بر خداوند فرود مي‌آييد». تا چه رسد به سرزمين‌هاي عليا و آسمان‌هاي رفيع‌ «فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ‌ [٣]؛ پس به هر كجا روي بگردانيد آن‌جا وجه خداوند است».

يا مقصود اين است كه ظاهر عبارت است از جهت الوهيت كه در اسماء سه‌گانه محجوب است. پس اسم چهارم، يعني عالم عقل كه همان جهت الوهيت باشد، به وسيله اين اسماء سه‌گانه در حجاب شده و] بدان‌ها [ظهور نموده است.

حال، اگر آنچه گفتيم مقصود واقعي روايت باشد، در آن اشاره‌اي لطيف به مطلبي است كه اهل معرفت گفته‌اند و آن اين كه خداوند متعال در حجاب‌هاي خلقي‌اش ظاهر است و خلق با اين كه ظهور خداوندند حجاب او نيز هستند، مانند صورت‌هاي داخل آينه، كه هم ظهور آينه‌اند و هم حجاب آن. و در اين مطلب اسراري است كه اجازه افشايش داده نشده است.

و اركان چهارگانه يا مرگ و حيات و رزق و علم‌اند كه چهار فرشته موكل آن‌ها هستند يا خود آن چهار فرشته؟ اند، كه در تحقيق، هر دو احتمال در واقع به يك چيز باز مي‌گردند. و اين دوازده ركن به اعتبار مقاماتي است كه هر يك از اين ملائك در عوالم سه‌گانه دارند. پس، به طور مثال، حقيقت عزرائيلي مقام و شاني در عالم طبع و مظاهري در اين عالم دارد. همچنين، در عالم مثال و عالم نفوس كلي مقام و شان و مظاهري دارد و اين مقامات سه‌گانه در احاطه مقام چهارم‌اند. پس، انتقال و تغيير از صورتي به صورت ديگر در عالم طبيعت به واسطه مظاهر اين ملك مقرب الهي انجام مي‌گيرد، زيرا اين قبيل امور دون و كم‌

[١]. نور/ ٣٥.

[٢]. حديد/ ٣.

[٣]. بقره/ ١١٥.