ارزش مستقيماً به دست عزرائيل، عليه السلام، و بدون وساطت سپاهيانش انجام نمي‌شود و اصلًا ممكن نيست كه مستقيماً انجام گيرد، ولي در حقيقت، اين كارها به دست اوست؛ زيرا ظاهر و مظهر متحدند. همچنين، انتقال از عالم طبع و جهان ماده و جدا كردن ارواح از عالم ماده و بردن آن‌ها به سوي عالم مثال و برزخ، به واسطه مظاهر عزرائيل در عالم مثال و نيز ملائك موكل جدا كردن ارواح از ابدان صورت مي‌گيرد. انتقال بعدي از عالم برزخ و مثال به عالم نفوس و از آن‌جا به عالم عقل است و اين نزع‌] و جدا كردن [بالاترين مرحله نزع است كه توسط عزرائيل انجام مي‌شود. ناگفته نماند كه نزع در بعضي عوالم مانند عالم نفوس بلا واسطه و در عوالم پايين‌تر از آن با واسطه انجام مي‌گيرد. اما اگر موجود عقلي نزعي داشته باشد، اين نزع معناي ديگري غير از سه مورد مذكور دارد، زيرا بعضي از مراتب نزع توسط عزرائيل، عليه السلام، انجام نمي‌شود، بلكه توسط بعضي از اسماء (مانند قاهر و مالك، كه رب حقيقت عزرائيلي هستند) صورت مي‌گيرد كه نزع خود عزرائيل يكي از مصاديق آن است.

حقيقت اسرافيل و جبرائيل و ميكائيل، عليهم السلام، نيز همين طور است و هر يك از آن‌ها متناسب با عوالم مختلف مقامات و بروزهايي دارند و سلطنت آن‌ها در هر يك از عوالم، از حيث وجود و حدّ و شدت و ضعف، با عالم ديگر تفاوت دارد. آيا نشنيده‌اي كه جبرئيل، عليه السلام، در اين عالم به صورت دحيه‌ [١] كلبي ظاهر مى‌شد و دوبار نيز در قالب مثالي خود بر رسول الله، صلي الله عليه وآله، ظاهر گرديد و پيامبر (ص) او را در حالي كه شرق و غرب عالم را پر كرده بود مشاهده فرمود [٢]. او در شب معراج همراه پيامبر (ص) به عالم عقل و مقام اصلي خود عروج كرد تا آن‌جا كه رسول هاشمي از مقام جبرئيل گذر كرد و به مقامات ديگري كه خدا مى؟ خواست عروج فرمود. در آن مقام، جبرئيل از ناتواني‌اش بر

[١]. بحارالانوار؛ ج ١٤، ص ٣٤٣، ح ١٥.

[٢]. مجمع البيان في تفسير القرآن؛ ج ٥، ص ١٧٣، تفسير سوره نجم، آيه ٨.