علي بن ابي‌طالب، عليه السلام‌ [١]؛ سپس، ولايت نازل شد و اين امر در روز جمعه در صحراي عرفات روي داد و خداوند اين آيه را نازل فرمود: امروز دينتان را كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام ساختم. و كمال دين به ولايت حضرت علي، عليه السلام، بود».

پس، همه عبادات بلكه عقايد و ملكات به منزله هيولاست و ولايت صورت آن. يا آن‌ها به منزله ظاهر و ولايت در حكم باطن است. به همين دليل، هر كه بميرد و امام نداشته باشد به مرگ جاهليت و مرگ كفر و نفاق و ضلالت مرده است؛ چنانچه در روايتي از كافي آمده است‌ [٢]؛ چرا كه ماده و هيولا جز با داشتن صورت و فعليت وجود نمي‌يابند و اصولًا در نشئه آخرت وجودي ندارند، چون آخرت سراي حيات و زندگي است‌ [٣] و جاي برداشت است و دنيا كشتزار آخرت است.

اكنون، خوب است بداني كه اسماء و صفات الهي همگي كامل بلكه خود كمال‌اند، زيرا در آن مقام نقصي وجود ندارد تا بر طرف شود. از طرفي، هر كمالي ظهور كمال اسماء الهي و از تجلّيات آن‌هاست. كامل‌ترين اسم‌ها نيز اسمي است كه داراي جميع كمالات باشد و مظهر آن انسان كامل است كه در بردارنده جميع اسماء و صفات الهي و مظهر جميع تجلّيّات حق است. پس، در ميان اسماء الهي اسم الله و در ميان مظاهر اسماء انسان كامل و در ميان شريعت‌ها شريعت اين انسان كامل از همه كامل‌تر است. كمال شريعت او نيز به ولايت است و نسبت شريعت او به ساير شريعت‌ها همانند نسبت خود او به صاحبان شريعت‌ها، و مانند نسبت اسم جامع به ساير اسماء است. پس، شريعت انسان كامل تحت حكومت اسم الله كه حكومتش ابدي و ازلي است قرار دارد و ساير شرايع نيز مظاهر و نمودهاي شريعت‌

[١]. اصول كافي؛ ج ١، ص ٢٩٠، ح ٦.

[٢]. از حارث بن مغيره است كه گفت: به امام صادق عرض كردم: آيا رسول خدا فرمود: من مات ولم يعرف امام زمانه مات ميتة جاهلية؟ فرمود: بله. گفتم: منظور جاهليت جهلا است يا جاهليت از نوع نشناختن امام زمان خويش؟ فرمود: جاهليت كفر و نفاق و گمراهي است. اصول كافي؛ ج ١، ص ٣٧٧، ح ٣.

[٣]. اقتباس از آيه ٦٤ سوره عنكبوت.