قلب اولياي خدا و سالكان آينه تجليات حق و جايگاه ظهور اوست، چنانچه خداوند فرموده است: «يا موسي، لايسعني أرضي ولا سمائي ولكن يسعني قلب عبدي المؤمن‌ [١]؛ اي موسي، زمين و آسمان گنجايش مرا ندارند، اما قلب بنده مؤمنم گنجايش مرا دارد». اما قلب‌ها از حيث بروز تجليات الهي در آن‌ها متفاوت‌اند؛ يعني گاه، قلب قلبِ عشقي و ذوقي است كه پروردگار در آن به جمال و حسن و بهاء تجلي مي‌كند و گاه، قلب خوفي است كه پروردگار به جلال و عظمت و كبريا و هيبت در آن تجلي مي‌فرمايد و گاه، قلب عشقي خوفي است كه پروردگار به جمال و جلال و صفات متقابل يا به اسم جامع اعظم در آن تجلي مي‌فرمايد كه البته مقام اخير به پيامبر خاتم و اوصياي ايشان، عليهم السلام، اختصاص دارد. از اين رو، محي‌الدين عربي‌ [٢] حكمت آن حضرت را به فرديّت اختصاص داده است، زيرا مقام جمعيت الهيه بر خلاف ديگر اولياء منحصر به آن حضرت بوده است.

خداوند بر هر يك از اولياء خود نيز به اسمي كه با حال او تناسب دارد تجلي مي‌فرمايد؛ مثلا، بر شيخ الانبياء و المرسلين حضرت ابراهيم، صلوات الله عليه و عليهم اجمعين، به صفت جلال تجلي فرمود. استغراق آن حضرت در بحر عشق الهي و شيفتگي او به نور جمال خداوندي باعث شد كه پروردگار از وراي جلال به جمال تجلي كند. به همين سبب بود كه حضرت به خلّت و دوستي حق تعالي اختصاص يافت [و خليل نام گرفت‌] و

[١]. عوالي اللئالي؛ ج ٤، ص ٧؛ بحار الانوار؛ ج ٥٥، ص ٣٩، ح ٦١؛ محجةالبيضاء؛ ج ٥، ص ٢٧.

[٢]. محي‌الدين عربي معروف به ابن عربي (٥٦٠- ٦٣٨) از بزرگ‌ترين عرفاي اسلامي است. از آثار او مي‌توان الفتوحات المكية في معرفة الاسرار المالكية و الملكية، فصوص الحكم و الخصوص الكلم، التجليات الالهية، عنقاء مغرب في معرفة ختم الاولياء، شمس المغرب، و انشاء الدواير را نام برد.