و فزونی دانش خویش خدمات شایانی به اسلام نمود.
عیّاشی تفسیر نفیسی دارد که سخن راستان (ائمه اطهار علیهم السّلام) را در آن گرد آورده و بسیار ارزنده و سودمند است. روایات را با سند و در کمال دقت و اعتبار آورده است و تا پایان قرآن را در بر گرفته است؛ امّا این تفسیر به طور کامل به ما نرسیده است. برخی نیز از روی غفلت سندهای آن را حذف کرده و تنها به اولین راوی حدیث از امام اکتفا کرده‌اند و برای این کار ناروای خود، عذر ناموجّهی ارائه کرده‌اند؛ بدین مضمون که چون در این دیار کسی را نیافتیم که دارای سماع و اجازه از مؤلف باشد، از این رو سندهای آن را حذف کردیم. علّامه مجلسی می‌فرماید:
عذر بدتر از گناه همین است.
از این تفسیر تنها قسمت اول وجود دارد؛ تا پایان سوره کهف و قسمت دیگر مفقود شده است و هم اکنون می‌توان اندکی از بخش مفقود شده را در منقولات متقدّمین از کتاب وی که نسخه کامل نزد آنان وجود داشته است یافت؛ از جمله حاکم حسکانی نیشابوری در کتاب «شواهد التنزیل» که بوفور از تفسیر کامل عیاشی (تا آخر قرآن) نقل می‌کند. وی از بزرگان قرن پنجم و شیخ مشایخ علّامه طبرسی صاحب «مجمع البیان» است. علامه طبرسی در تفسیرش- با یک واسطه- از حاکم حسکانی روایات زیادی آورده است. عمده آنکه در کتاب «شواهد التنزیل» بسیاری از سندهای از بین رفته، یافت می‌شود. [١]
به عنوان نمونه در حدیث شماره ٤٨٥ [٢] ذیل سوره بقره چنین آورده است: «عن سلام بن المستنیر عن أبی جعفر علیه السّلام قال ...» که در «شواهد التنزیل» (ج ١، ص ١٠٤) سلسله راویان پیش از وی چنین آمده است: «أبو النضر العیاشی عن حمدویه عن محمد بن الحسین بن الخطاب عن الحسن بن محبوب عن أبی جعفر الأحول عن سلام بن المستنیر ...»
نیز در حدیث شماره ٤٨٦ ذیل سوره بقره آورده است: «عن أبی بصیر عن أبی عبد اللّه علیه السّلام قال ...» که در «شواهد التنزیل» بدین صورت است: «أبو النضر

[١] ر. ک: مقدمه تفسیر عیاشی. تهرانی، الذریعه، ج ٤، ص ٢٩٥. شیخ عباس قمی، الکنی و الألقاب، ج ٢، ص ٤٩٠.
[٢] تفسیر عیاشی، ج ١، ص ١٤٨.