ابو اسحاق، احمد بن محمد بن ابراهیم ثعلبی [١] نیشابوری (متوفای ٤٢٧) از برجستگان در تفسیر و حدیث و ادب محسوب می‌شود. ابن خلکان می‌گوید «در تفسیر یگانه زمان خویش بود و کتابی در این زمینه نوشت (تفسیر کبیر) که سرآمد همه تفاسیر گشت». [٢]
وی فردی موثق و مورد اعتماد و از محدثان پرمایه بوده و نزد اساتید بزرگی به فرا گرفتن علم پرداخته است. سلطه‌اش بر تفسیر و حدیث زبانزد همگان است. او در مقدمه تفسیرش یادآور می‌شود که از دوران کودکی به نشستن پای سخن دانشمندان علاقمند بوده و همواره سعی کرده است در تفسیر قرآن، از منابع اصیل اقتباس کند بویژه به این دلیل که قرآن کریم مایه و اساس دین و رأس شریعت است.
او تاریکی شبها را تا دمیدن صبح با جدّ و جهد به سر آورد؛ تا آنکه خداوند از در مهربانی، شناخت حق از باطل، مفضول از فاضل، بدعت از سنّت و حجت از شبهه را به او ارزانی داشت ... آنگاه انواع تفاسیر نقلی و موارد پسندیده و ناپسند آنها را بازگو می‌کند؛ سپس می‌گوید: «در کتب پیشین، کتابی جامع و کامل و نیز پیراسته و مورد اعتماد که نیاز مردم را برآورد نیافتم [بنابراین به درخواست پویندگان راه حقیقت به تحریر این تفسیر پرداختم. تفسیری جامع، مهذب، ملخّص، قابل فهم، دارای نظمی منسجم، و مستخرج از بیش از یکصد کتاب و مجموعه حدیثی معتبر؛ گذشته از آنچه شفاها از اساتید بزرگ که نزدیک به سیصد شیخ و استاد عالیقدرند دریافت کرده‌ام. از چهارده بعد به این تفسیر گرانقدر پرداختم: قرائات و اسباب نزول، قصص و امثال، لغت و اعراب، تفسیر و تأویل، معارف و احکام، حکم و

[١] ثعلبی یا ثعالبی. ابن خلکان می‌گوید: «: لقبی است نه انتساب به قبیله (بنی ثعلبه) یا جایی (ثعلبیه). وفیات الاعیان، ج ١، ص ٨٠. ابن خلکان این مطلب را به سمعانی نسبت داده است؛ در صورتی که از گفته‌های ابن اثیر جزری است که کتاب «انساب» سمعانی را تلخیص کرده و آنچه از او فوت شده، استدراک نموده است؛ از جمله همین مطلب. سمعانی، ثعالبی را منتسب به تهیه و فروش پوست (روباه) می‌داند. اللباب، ج ١، ص ١٩٣- ١٩٥ (سمعانی، الأنساب، ج ١، ص ٥٠٥).
[٢] ابن خلکان، وفیات الأعیان، ج ١ ص ٧٩.