تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٥٤٧ - تفاسیر متشابهات القرآن

آیات متشابه قرآن، از بحث‌انگیزترین مسائل قرآنی است که به گونه تفسیر موضوعی، از دیرباز تاکنون مورد عنایت علما و دانشمندان بوده و آثار فراوانی در این زمینه نوشته شده است که با عنوانهای: «تأویل مشکل القرآن»، «تأویل متشابه القرآن»، «ردّ المطاعن عن القرآن»، «پرتوی بر متشبهات قرآن»، «سؤال و جواب پیرامون شبهات قرآنی» و مانند آن مطرح گردیده و در این بعد از تفسیر قرآن، تحقیقاتی انجام گرفته است و بدین جهت آنها را به دنبال تفاسیر لغوی، آوردیم که برخی از شبهات در رابطه با مسائل لغوی و ادبی است و بخش بزرگی از شبهات را همین بعد تشکیل می‌دهد.
اکنون مهمترین آنها را معرّفی می‌کنیم:

نوشته قاضی عبد الجبار همدانی معتزلی (متوفای ٤١٥) از سران برجسته و بلندآوازه فرقه معتزله و صاحب قلم و نظر در رشته‌های متنوع علوم اسلامی و برازنده در مسائل کلامی، به شیوه مکتب اعتزال. او در روستای اسدآباد، در حومه شهر همدان زاده شد؛ برای تکمیل تحصیل رهسپار بصره گردید و پس از مدتی سرآمد عصر خود شد. با آنکه بر مذهب اهل سنّت بود، مورد عنایت خاص صاحب بن عبّاد- در دوران حکومت آل بویه- بود. ابن عبّاد- با آنکه بر آن بود مناصب عالیه دولت را جز به فرهیختگان دانشمند نسپارد- ریاست قضاوت در ری و قزوین را بدو سپرد و او را به سبب راستگویی و عدالت‌پروری شایسته دید تا در دولتی که بر مکتب تشیّع و قول به عدل نهاده شده، مورد اعتماد خود قرار دهد.
او در رشته‌های مختلف بویژه در رشته کلام آثار بسیار دارد که مهمترین آنها کتاب «المغنی» است که یک موسوعه کلامی گسترده‌ای محسوب می‌شود. سید مرتضی علم الهدی، کتاب «الشافی» را درباره مواردی از آن کتاب که دیدگاه مکتب تشیع با