موجود در بین نحویان می‌پرداختند. از این گروه می‌توان از زجاج و واحدی که در کتاب «البسیط» چنین روشی اتخاذ کرده‌اند و ابو حیان که در «البحر المحیط» چنین عمل کرده است نام برد. فلاسفه در تفاسیر خود به اقوال حکیمان و فیلسوفان پرداخته‌اند و شبهه‌های آنان را مطرح کرده و پاسخ داده‌اند؛ مانند فخر رازی در تفسیر «مفاتیح الغیب». فقیهان در تفسیر تلاش خود را به بیان ادلّه فقهی و جواب به ادلّه مخالفان دیدگاه فقهی خود مصروف نموده‌اند؛ همچون جصّاص، قرطبی و تعداد زیادی از مفسران. تاریخ دانان، در تفسیر، جز نقل داستانها و ذکر اخبار پیشینیان و به داوری نشستن بر سر جدا کردن سره از ناسره برای خود وظیفه دیگری نمی‌شناختند؛ همانند ثعلبی و خازن و غیره. صاحبان مذاهب کلامی هم با تمام توان کوشش می‌کردند تا ظواهر آیات را به گونه‌ای تأویل کنند که با مذهب کلامی‌شان سازگار باشد و در مقام تفسیر، سخن خود را تنها به همین زمینه محدود می‌ساختند و در همین محدوده به تفصیل سخن می‌گفتند؛ امثال رمّانی، جبّائی، قاضی عبد الجبار، زمخشری، شیخ طوسی و ... ارباب تصوف و عارفان نیز با همه گرایشهای مختلفشان تنها به مسأله تزکیه روح و تطهیر نفس و نشاندن آن بر قله اخلاق پسندیده نظر داشتند و تلاش می‌کردند تا به زعم خود، از آیات قرآن اشاره‌هایی را استنباط کنند که با مشربهای آنان و ریاضتها و یافته‌هایشان در شناخت ذات همسو و سازگار باشد. در این گروه می‌توان از ابن عربی، ابو عبد الرحمان سلمی و قشیری- در «لطائف الاشارات»- و فیض کاشانی- در اکثر دریافت‌های تفسیری‌اش- نام برد.
بدین گونه هر صاحب فنی قرآن را متناسب مهارت خویش تفسیر کرد و هر صاحب گرایشی به گونه‌ای بدان پرداخت تا گواه مذهبش باشد. این نهضت علمی و عقیدتی استمرار یافت و در مدتی نه چندان کوتاه رواجی چشمگیر پیدا کرد تا اینکه در دوره‌های اخیر تفاسیری بروز کرد که در آن، مفسران تلاش کردند تمام علوم روز را بر آیات قرآن تحمیل کنند؛ گویا- به گمان اینان- اعجاز قرآن به آن بستگی دارد که علوم روز را بر تابد و تنها در این صورت است که شایستگی پیدا می‌کند تا با پیشرفتهای زمان همسو باشد!. در عصر حاضر نوعی تفسیر جامعه‌شناسانه رواج