تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٦٦ - شیوههای مختلف تفسیر عصری

تشخیص نوعیّت احکام صادره از مقام شریعت، که آیا تشریع دائمی است یا حکم حکومتی، با نظر فقهای شایسته و آزموده است و در صورت شکّ، اصل، ابدیت است چنانچه شهید اول فرموده. [١]
تفصیل این مطلب را در مسأله «ولایت تشریعی» آورده‌ایم؛ [٢] لذا می‌بینیم که این آقایان، بدون توجه به مراتب یاد شده، بی‌گدار به آب زده‌اند. و العصمة للّه‌

شیوه‌های مختلف تفسیر عصری‌

حرکت و همگام بودن تفسیر با زمان موجب شد تا متناسب با تنوّع دگرگونیها، تفسیر نیز متنوّع و گوناگون گردد؛ چنانکه می‌توان شیوه‌های تفسیری عصر جدید را به چهار دسته تقسیم نمود:
١. شیوه علمی؛ که با تأثّر از کشفیّات جدید علمی پدید آمد و تفسیر را در حوزه‌های علوم مورد بررسی و تحقیق قرار داد.
٢. شیوه ادبی- اجتماعی؛ که متأثّر از ادبیّات معاصر و با توجه به نیازهای اجتماعی روز صورت گرفت.
٣. شیوه سیاسی انحرافی؛ که بر اثر تشعّبات حزبی و گروهبندیهای سیاسی پدید آمده در جوامع اسلامی، به وقوع پیوست.
٤. شیوه عقلی افراطی؛ که بر اثر خودباختگی در مقابل تمدّن معاصر و با گرایشهای الحادی- که میراث نهضت علمی قرن نوزده است- به وجود آمد و سعی بر آن شد تا آیات قرآن، طبق نظریات علمی جدید تفسیر یا تأویل شود و بیشتر صبغه تحمیل را دارد تا تفسیر.
دو شیوه نخست به دنبال بیداری نسل جدید و بینش نوگرایانه- با پایبند بودن به مبانی اسلام- پدید آمد و رفته رفته شکوفا گردید؛ ولی شیوه افراطی علمی پس از مدتی رو به افول نهاد. این شیوه، از اوّل هم چندان پایه استواری نداشت؛ جز در بخش اندکی از آیات قرآن که با پدیده‌های کونی رابطه مستقیم دارد.
ولی شیوه ادبی- اجتماعی، از همان روز نخست پدید آمدن، با پایه‌ای استوار و

---

[١] القواعد و الفوائد، ج ١، ص ٢١١، قاعده ٦١.
[٢] در پیوست کتاب «ولایت فقیه» آورده‌ایم، رجوع شود.