تفسیر و مفسران
(١)
جلد دوم
٩ ص
(٢)
تتمه فصل هشتم
٩ ص
(٣)
تفسیر در عصر تدوین
٩ ص
(٤)
مراحل و تنوع تفسیر
١٢ ص
(٥)
تفسیر ترتیبی
١٥ ص
(٦)
فصل نهم تفسیر نقلی
١٧ ص
(٧)
اشاره
١٧ ص
(٨)
1 تفسیر قرآن به قرآن
١٧ ص
(٩)
2 تفسیر قرآن با سنت
٢١ ص
(١٠)
3 تفسیر قرآن بنا بر سخنان صحابه
٢١ ص
(١١)
4 تفسیر قرآن بنا بر گفتههای تابعان
٢٢ ص
(١٢)
آفات تفسیر نقلی (مأثور)
٢٤ ص
(١٣)
فصل دهم معروفترین تفاسیر نقلی
١٣٩ ص
(١٤)
اشاره
١٣٩ ص
(١٥)
1 تفسیر مجاهد به روایت ابن ابی نجیح
١٤١ ص
(١٦)
2 تفسیر سدّی کبیر
١٤٣ ص
(١٧)
3 تفسیر کلبی
١٤٤ ص
(١٨)
4 تفسیر ابو حمزه ثمالی
١٤٦ ص
(١٩)
5 تفسیر ابن جریج
١٤٧ ص
(٢٠)
6 تفسیر مقاتل بن سلیمان
١٤٨ ص
(٢١)
7 تفسیر ابو الجارود
١٦٠ ص
(٢٢)
8 تفسیر عبد الرزاق صنعانی
١٦٠ ص
(٢٣)
9 جامع البیان طبری
١٦٢ ص
(٢٤)
10 تفسیر عیاشی
١٧٦ ص
(٢٥)
11 تفسیر ابن ابی حاتم رازی
١٧٩ ص
(٢٦)
12 تفسیر قمی
١٨٣ ص
(٢٧)
13 تفسیر ثعلبی (الکشف و البیان)
١٨٨ ص
(٢٨)
14 تفسیر ابن عطیه (المحرر الوجیز)
١٩٠ ص
(٢٩)
15 تفسیر بغوی (معالم التنزیل)
١٩٣ ص
(٣٠)
16 تفسیر خازن (لباب التأویل فی معانی التنزیل)
١٩٦ ص
(٣١)
17 تفسیر ابن کثیر
١٩٧ ص
(٣٢)
18 تفسیر ثعالبی (الجواهر الحسان)
٢٠١ ص
(٣٣)
19 الدرّ المنثور
٢٠٢ ص
(٣٤)
20 منهج الصادقین
٢٠٥ ص
(٣٥)
21 تفسیر صافی
٢٠٧ ص
(٣٦)
22 تفسیر الأصفی
٢١٠ ص
(٣٧)
23 تفسیر المصفّی
٢١٠ ص
(٣٨)
24 تفسیر بحرانی (البرهان)
٢١٠ ص
(٣٩)
25 تفسیر حویزی (نور الثقلین)
٢١٣ ص
(٤٠)
26 تفسیر مشهدی (کنز الدقائق و بحر الغرائب)
٢١٦ ص
(٤١)
27 تفسیر کبیر شبّر (صفوة التفاسیر)
٢١٧ ص
(٤٢)
28 تفسیر وسیط (الجوهر الثمین)
٢١٩ ص
(٤٣)
29 تفسیر وجیز شبّر
٢٢٠ ص
(٤٤)
32- 31- 30 تفسیر برغانی (بحر العرفان)
٢٢٢ ص
(٤٥)
فصل یازدهم تفسیر اجتهادی
٢٢٤ ص
(٤٦)
اشاره
٢٢٤ ص
(٤٧)
تنوع تفسیر اجتهادی
٢٢٧ ص
(٤٨)
فصل دوازدهم تفسیر عرفانی
٣٣٣ ص
(٤٩)
اشاره
٣٣٣ ص
(٥٠)
عرفان چیست؟
٣٣٣ ص
(٥١)
عرفان و حکمت
٣٣٨ ص
(٥٢)
عناصر بنیادین مکتب عرفان
٣٤١ ص
(٥٣)
عرفان و تصوّف
٣٥٩ ص
(٥٤)
شریعت و طریقت
٣٦١ ص
(٥٥)
شیوه تفسیر عرفانی
٣٦٧ ص
(٥٦)
معروفترین تفاسیر عرفانی
٣٨٢ ص
(٥٧)
فصل سیزدهم تفسیر در عصر جدید
٤٤٦ ص
(٥٨)
اشاره
٤٤٦ ص
(٥٩)
رشد تفسیر با پیشرفت زمان
٤٤٩ ص
(٦٠)
دیدگاه روایات و صاحبنظران
٤٥٥ ص
(٦١)
مفهوم تفسیر عصری (روزآمد)
٤٥٩ ص
(٦٢)
نمونههای افراطی تفسیر عصری و روزآمد
٤٦٠ ص
(٦٣)
شیوههای مختلف تفسیر عصری
٤٦٦ ص
(٦٤)
فصل چهاردهم تفسیر موضوعی
٥٢٦ ص
(٦٥)
اشاره
٥٢٦ ص
(٦٦)
ویژگیهای تفسیر موضوعی
٥٢٨ ص
(٦٧)
انواع تفسیر موضوعی
٥٣٠ ص
(٦٨)
اولین دستهبندی موضوعی آیات
٥٣١ ص
(٦٩)
تفاسیر موضوعی فراگیر و مستقل
٥٣١ ص
(٧٠)
تفاسیر لغوی
٥٤١ ص
(٧١)
تفاسیر متشابهات القرآن
٥٤٧ ص
(٧٢)
فهرست آیات
٥٥٦ ص
(٧٣)
سجده
٥٦٦ ص
(٧٤)
فهرست اعلام
٥٧٢ ص
 
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص

تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٤٣ - تنوع تفسیر اجتهادی


در نهایت ایجاز و اختصار نگاشته شده است؛ به طوری که در بیشتر موارد، ایجاز سبب ابهام آن می‌گردد.
مثلا پس از نقل آیه «یُسَبِّحُ لَهُ فِیها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ، رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ» [١] از ابن عباس روایت می‌کند: «هر تسبیحی در قرآن به معنای نماز است» و [می‌افزاید:] از امام ابو جعفر و ابو عبد اللّه علیهما السّلام روایت شده که: «خداوند قومی را که در وقت نماز، تجارت و کارشان را رها می‌کنند و به نماز می‌پردازند، ستوده است».
راوندی می‌گوید: «دو وقت بر تاجران و معامله‌گران بسیار سخت است: یکی بامداد و دیگری شبانگاه؟!» سپس این آیه را ذکر می‌کند: «قُلْ إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ لا شَرِیکَ لَهُ». [٢]
او می‌گوید: «خداوند نماز را به واجبات مانند توحید و عدل اضافه کرده است؛ چون در آن (در هنگام تکبیر) خداوند به عظمت یاد می‌شود و در آن، قرآن- که انسان را به همه نیکی‌ها می‌خواند- خوانده می‌شود. همچنین رکوع و سجود که نهایت خضوع و فروتنی در برابر خداست در آن است. علاوه بر آن، در نماز، تسبیح وجود دارد که در آن، خداوند به پاکی و منزّه بودن یاد می‌شود. خداوند در این آیه، نماز و حیات را که یکی فعل بنده است و دیگری فعل خداست با هم آورده است؛ زیرا که هر دوی آنها به تدبیر و اراده خداست. چگونگی اعمال واجب در اول هر رکعت هیجده است و در بین علمای ما عده‌ای افزون بر این عدد گفته‌اند؛ هر چند واجبات در هر دو قول، به یک حالت و یک شکل آمده است». [٣]
موارد ابهام و اجمال در این سخن کوتاه کاملا مشخص است.
این کتاب در دو جلد با تحقیق سید احمد حسینی در قم به چاپ رسیده است.

[١] «در آن [خانه ها هر بامداد و شامگاه او را نیایش می‌کنند: مردانی که نه تجارت و نه داد و ستدی، آنان را از یاد خدا و بر پا داشتن نماز، به خود مشغول نمی‌دارد». نور ٢٤: ٣٦ و ٣٧.
[٢] «بگو: در حقیقت نماز من و عبادات من و زندگی و مرگ من، برای خدا، پروردگار جهانیان است؛ او را شریکی نیست». انعام ٦: ١٦٢ و ١٦٣.
[٣] راوندی، فقه القرآن، ج ١، ص ١١١.