تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٥٥ - دیدگاه روایات و صاحبنظران

عصری بودن تفسیر- بدین معنا که با پیشرفت دانش و گسترش یافتن معارف بشری، بهتر و بیشتر می‌توان به حقایق قرآنی پی برد- تلقی جدیدی نیست؛ بلکه واقعیت انکارناپذیری است که از روزگاران پیشین مورد توجه بوده و همواره، تفاسیری متناسب با تحولات علمی و ذهنی نوشته می‌شده است.
امیر مؤمنان علیه السّلام درباره قرآن کریم می‌فرماید: «هذا القرآن إنّما هو خطّ مستور بین الدّفّتین، لا ینطق بلسان و لا بدّ له من ترجمان و إنّما ینطق عنه الرجال؛ [٢] قرآن نوشته‌ای است در میان جلد پنهان؛ با زبان سخن نمی‌گوید، بلکه به ترجمان و بازگو کننده نیاز دارد و این مردان شایسته هستند که می‌توانند از قرآن سخن گویند» و پیامهای آن را به جهانیان برسانند. این می‌رساند که قرآن به تنهایی، برای رساندن پیام خود کافی نیست و لازم است مردان کارآزموده و آگاهی در کنار قرآن باشند و با توان علمی خود، پیامهای آن را از درونش بیرون بکشند و عرضه کنند.
قرآن کریم، خود نیز چنین می‌گوید: «وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»؛ [٣] ما قرآن را بر تو نازل کردیم تا آن را برای مردم تبیین کنی؛ باشد که خود بیندیشند».
از این رو پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مأمور بود در کنار قرآن باشد و آن را برای مردم بازگو کند و به همین جهت در حدیث «ثقلین» تأکید شده که قرآن و عترت از هم جدا نیستند و با عنایت به هر دوی آنها وصول به حقایق شریعت و رسیدن به هدایت میسر است.
بنابراین، قرآن همواره به تبیین و تفسیر نیاز دارد و تبیین و تفسیر هم به توان علمی و گستره دانش رجال هر دوره بستگی دارد و بناچار همراه با تحوّل زمان، در تحوّل است. سخن امام صادق علیه السّلام (لأنّ اللّه لم یجعله لزمان دون زمان ... فهو فی کلّ