تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٥٣١ - تفاسیر موضوعی فراگیر و مستقل

اولین دسته‌بندی موضوعی آیات را همراه با تفسیر، می‌توان در موسوعه حدیثی کبیر «بحار الانوار»، تألیف علامه مجلسی یافت. در آغاز هر باب از ابواب متنوع حدیثی، پیش از نقل احادیث و بر وفق عنوان مطرح شده در آن باب، آیات مربوط را خیلی حساب شده و دقیق و بر حسب نظم سور، همراه با تفسیر انتخاب شده از معتبرترین تفاسیر معروف آورده است که شاید دقیقترین و جامعترین دسته‌بندی آیات قرآن باشد که تا به امروز انجام گرفته است.
علامه مجلسی، بر حسب عناوین مطرح شده در هر باب، آیات مربوط را با نهایت دقّت و استیعاب کامل، از سراسر قرآن گرد آورده و به دنبال آن، گزیده‌ترین تفسیرها را آورده و سپس به نقل روایات پرداخته است و این عمل تا پایان کتاب ادامه دارد.
این دسته‌بندی آیات که با ظرافت و دقّت انجام گرفته است، شامل تمامی آیات مرتبط با مسائل اسلامی می‌شود؛ اصول معارف و مبانی شناخت، مبدأ و معاد، اخلاق و آداب، تاریخ و سنن اجتماعی و به طور فراگیر، همه مسائل مطرح شده در قرآن یا مستنبط از آن، با بینشی عمیق و چینشی دقیق دسته‌بندی شده و تفسیر و تبیین گردیده است. چیزی که بی‌سابقه بوده و پس از آن هم با آن دقّت و ظرافت نظیری نیافته است.

تفاسیر موضوعی نسبتا جامع و فراگیر و در عین حال مستقل، اخیرا رایج گشته و دانشمندانی در این زمینه آثار ارزشمندی ارائه کرده‌اند؛ از جمله، علّامه محقّق استاد جعفر سبحانی (متولد ١٣٠٨ ش) دو اثر نفیس دارد: «مفاهیم القرآن» که تاکنون ده مجلّد از آن را به زبان عربی به جهان اسلام تقدیم کرده و «منشور جاوید» به زبان فارسی در دوازده مجلد.
دانشمند گرامی استاد ناصر مکارم شیرازی (متولد ١٣٠٥ ش) پس از پایان یافتن «تفسیر نمونه» و ترجمه آن «الأمثل»، به استخراج مباحث تفسیری آن پرداخته است