تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٢٤ - اشاره

تفسیر اجتهادی بیشتر بر درایت و عقل متّکی است تا روایت و نقل؛ چون معیار سنجش و بررسی در آن، اندیشه و تدبّر است و به طور مطلق بر آثار و اخبار نقل شده اعتماد نمی‌شود. البته منکر آن نیستیم که زمینه لغزش در این عرصه فراوان است و گاه عواقب ناگواری نیز در پی دارد و به همین دلیل، احتیاط و دقّت نظر- البته پس از توکّل بر خدا و استعانت از وی- امری ضروری است؛ خواسته‌ای که در داشتن حسن نیّت و اخلاص همراه با کار مداوم و تلاش پی‌گیر حاصل می‌شود.
کار اجتهادی در تفسیر، پدیده‌ای است که از همان روزهای نخست در عصر تابعان به وجود آمد؛ چون در آن زمان، باب اجتهاد و اظهار نظر در تفسیر گشوده شد و نقد و بررسی در آثار و اخبار منقول رواج یافت و با گذشت زمان دایره آن گسترده‌تر شد و با تنوّع و چندگونگی علوم و معارف در جوامع اسلامی رو به گسترش نهاد.
پیش از این گفتیم که از جمله مشخصات تفسیر تابعان، گشوده شدن باب اجتهاد و گسترش آن بود. کسانی هم که پس از آنان آمدند همین روش را دنبال نمودند و محدوده آن را گسترش دادند.
در این هنگام- که تفسیر، از محدوده نقل و روایت خارج می‌گشت و پا به عرصه