تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ١٣٩ - اشاره

تفاسیر پیشینیان عمدتا جنبه حدیثی داشته که پیرامون هر آیه، یک یا چند حدیث از پیشوایان دین یا سلف صالح می‌آوردند و بدین گونه هر آیه را با حدیثی از پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله یا یکی از صحابه و تابعان و نیز ائمه اطهار علیهم السّلام تفسیر می‌کردند و احیانا توضیح مختصری درباره واژگان مشکل قرآن بیان می‌داشتند و بیشتر به اشعار عرب جاهلی استناد جسته‌اند و در صورت اختلاف آراء، با تکیه بر دلایل عقلی کوتاه یا شواهد نقلی به نقد و ترجیح می‌پرداختند. که این خود رهگشایی بود به سوی تفسیر اجتهادی که در دورانهای بعد شکل گرفت و رفته رفته گسترش و تنوّع یافت؛ لذا می‌بینیم در تفاسیر سلف، برخلاف متأخّران، گذشته از مسایل علمی و اجتماعی، به مسایل فلسفی، کلامی و حتی ادبی گسترده، کمتر توجّه شده است.
در تفاسیر نقلی دو گونه رفتار شده است، برخی- همان گونه که اشاره شد- در کنار نقل آراء و اقوال به نقد و ترجیح- هر چند مختصر- پرداخته‌اند که نمونه بارز آن، تفسیر «جامع البیان» ابو جعفر طبری است و برخی تنها به نقل اقوال بسنده کرده چیزی بر آن نیفزوده‌اند؛ مانند تفسیر «الدر المنثور» جلال الدین سیوطی.
در نقل احادیث نیز، برخی تمام آنچه را که بدان دست یافته آورده‌اند، خواه از