تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٨٤ - آفات تفسیر نقلی (مأثور)

با مراجعه به کتب تاریخ، سیر، حدیث و تفسیر به دست می‌آید که مراجع اصلی پخش اسرائیلیات در جوامع اسلامی، هفت نفرند: عبد اللّه بن سلام، تمیم بن اوس داری، کعب الاحبار، عبد اللّه بن عمرو بن عاص، ابو هریره، وهب بن منبّه و محمد بن کعب قرظی. نفر هشتمی نیز بر آنان افزوده‌اند: ابن جریج که روشن خواهیم ساخت.
سه نفر نخست سابقه کتابی بودن دارند: اول و سوم، سابقه یهودیّت و دوم، مسیحیّت؛ و سه نفر اخیر، زاده شده اسلام از نیاکان کتابی؛ و عبد اللّه و ابو هریره از حالت شرک به اسلام گرویده‌اند.
اینان در جامعه آن روز اطلاعات گسترده- ولی بیشتر عامیانه- از اوضاع و احوال انبیای سلف داشتند و در میان مردم به بازگو کردن اطلاعات خود می‌پرداختند و چون بیشتر جنبه داستان سرایی داشت، مورد توجّه عامّه قرار می‌گرفتند. این گفته‌ها و داستان سرایی‌ها، کم و بیش در میان خاصّه- به عللی که یادآور شدیم- نیز راه یافت و در مجموعه‌های حدیثی و تفسیری و بویژه تاریخی ثبت و ضبط گردید و بلا آفرین شد! اکنون سخنی کوتاه از این شخصیّت‌های مرجع اسرائیلیات:

نام او حصین بن سلام بن حارث اسرائیلی بود. وی هم پیمان نوافل بنو عوف از قبیله خزرج و از احبار یهود بود که هنگام ورود پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به مدینه اسلام آورد. بعضی هم گفته‌اند: دو سال قبل از وفات پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اسلام آورد و آن حضرت او را عبد اللّه نامید. ابن حجر می‌گوید: «او از قبیله بنی قینقاع بود». [١]
گفته‌اند: خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شرفیاب شد و عرض کرد: من هم قرآن و هم تورات را خوانده‌ام. حضرت فرمود: «یک شب قرآن بخوان و یک شب تورات».