تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٧١ - شیوههای مختلف تفسیر عصری

بطلمیوسی و نیز نظریات کیهان شناسان جدید سخن گفته و میزان مطابقت آن را با اشارات به کار رفته در قرآن و حدیث مقایسه کرده و در این راه تا حدود زیادی موفّق بوده است. این کتاب، به همین علت بسرعت انتشار یافت و مورد استقبال همگان قرار گرفت. تألیف آن در سال ١٣٢٧ پایان یافت و در سال ١٣٢٨ به چاپ رسید و به زبانهای مختلف از جمله فارسی و اردو ترجمه شد؛ از جمله ترجمه سید محمد هارون، به نام «البدر التمام» که در سال ١٣٢٩ در لاهور به چاپ رسید و نیز ترجمه سید احمد چین و ترجمه‌های دیگر که از اهمیّت و اقبال عموم حکایت دارد. جزاه اللّه عن الإسلام خیرا.

٤. بصائر جغرافیّه‌

نوشته استاد رشید رشدی بغدادی که در سال ١٩٥١ م پایان یافت و همان سال در بغداد به چاپ رسید. وی از پدیده‌های کونی و پهنای عرصه گیتی سخن رانده و دلالت آنها را بر نظم حاکم بر جهان و در پی آن، حکمت صانع متعال روشن ساخته است. وی در مقدمه، از عقب ماندگی جامعه اسلامی و چیره شدن استعمار بر مسلمانان، بر اثر ناتوانی علمی و رزمی آنان سخن گفته است؛ سپس به سازش میان علم و دین اشاره کرده و بر وفق آن، از پدیده‌های طبیعت که هر یک آیتی است بر عظمت خالق، بحث کرده و در تأیید آن، شواهدی از کتاب و سنت آورده است. در بخش دوم کتاب، تنها از رهنمودهای قرآنی مرتبط با پدیده‌های کیهانی گفتگو کرده و آن را دلیل روشنی بر اعجاز این کتاب جاوید آسمانی گرفته است. وی درباره شکل زمین و تأثیر کوهها و زبانه‌های دریایی و اختلاف مواضع طلوع و غروب و فشار هوا و مسأله رجع و صدع و نیروی جاذبه و مسائل دیگری را که در قرآن از آنها سخن رفته، بخوبی شرح و بسط داده است؛ که بر گستردگی علم و قدرت استنباط وی در مسائل مربوط به دین و دانش دلالت دارد و انصافا کتاب ارزشمندی است که من همواره از آن بهره برده‌ام. [١] خداوند او را جزای خیر دهد.
استاد عبد اللّه پاشا فکری نیز در این زمینه، کتابی دارد که در آن پدیده‌های کیهانی

---

[١] نمونه‌هایی از آن در جلد ششم التمهید آمده است.