احادیث در زمینه تفسیر نقلی نیز زیاد بود. این انگیزه‌ها می‌توانست سیاسی، مذهبی، کلامی و حتی عاطفی باشد که لزوما نه از روی سوء نیّت بلکه به علت بی‌دقتی، به جعل حدیث منجر شده باشد.
نکته مهم اینجاست که قرآن محور اساسی بود و دین و سیاست و روش زندگی آن زمان بر محور آن دور می‌زد؛ لذا پیروان و گروندگان به هر مسلکی ناچار می‌بایست به قرآن چنگ می‌زدند و از رهگذر آیات کریمه آن برای رسیدن به اهدافشان- خیر یا شر- مستمسکی بیابند، که این امر به رواج بازار دروغ پردازی در زمینه تفسیر و حدیث در آن روزگار دامن زد. این کار در زمان معاویه به دست او آغاز شد. معاویه برای جعل حدیث یا تغییر و دگرگونی احادیث جایزه قرار می‌داد [١] تا آن احادیث در جهت تمشیت سیاستهای جفاکارانه‌اش به کار رود. این بدعت شوم در تمام دوران حکومت امویان رواج یافت و سپس در عهد عباسیان رو به فزونی نهاد و گسترده گردید.
محمد حسین ذهبی می‌گوید: «آغاز جعل حدیث به سال ٤١ هجری [بعد از وفات امام علی علیه السّلام که اختلاف سیاسی بین مسلمانان بالا گرفت و گروه گروه شدند، بر می‌گردد. در این روزگار بدعتگذاران و پیروان هوی و هوس ظهور کردند و بدعتهای خود را رواج دادند و بر برداشتهای هوس‌آمیز خود تعصب ورزیدند.
عده‌ای از کسانی که در درون کافر بودند، ظاهرا به اسلام گرویدند و به قصد نیرنگ زدن و گمراه کردن مسلمانان تعداد بسیار زیادی روایات باطل جعل کردند تا به اغراض پلید و هوسهای نفسانی خود جامه عمل بپوشانند». [٢]
ابوریّه می‌گوید: «پژوهشگران و دانشمندان محقق همگی اتفاق نظر دارند که آغاز حدیث پردازی و جعل آن از زبان پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به سالهای پایانی خلافت عثمان و بعد از آشوبی که منجر به قتل وی شد باز می‌گردد. آنگاه پس از بیعت مسلمانان با امام امیر المؤمنین علیه السّلام این عمل شدت گرفت؛ چون هنوز همه مسلمانان با امام علیه السّلام بیعت نکرده بودند که شیاطین اموی برای غصب خلافت و تبدیل آن به یک

[١] ر. ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ٤، ص ٦٣، نیز ر. ک: عامل پنجم جعل حدیث در همین کتاب.
[٢] التفسیر و المفسرون، ج ١، ص ١٥٨.