تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ١٧٨ - ١٠ تفسیر عیاشی
العیاشی عن جعفر بن أحمد عن حمران و العمرکی عن العبیدی عن یونس عن أیوب بن حرّ عن أبی بصیر عن أبی عبد اللّه ...».
حدیث شماره ١٧٧ ذیل سوره آل عمران [١] را چنین آغاز کرده است: «عن الأصبغ ابن نباته عن علی علیه السّلام ...» در حالی که در «شواهد التنزیل» بدین صورت است:
«أبو النضر العیاشی عن محمد بن نصیر عن أحمد بن محمد بن عیسی عن الحسین ابن سعید عن بعض اصحابنا عن محمد بن زریع عن الأصبغ بن نباته ...».
از روی این موارد میتوان سلسله اسناد روایات دیگری را که راوی اول آنها یکی است به دست آورد.
روش وی در تفسیر
عیاشی آیات را همراه با احادیث منقول از اهل بیت علیهم السّلام آورده است؛ چه در تفسیر و چه در تأویل آیات؛ و بدون جرح و تعدیل گذشته است و نقد و بررسی آن را بعهده سند ذکر شده همراه روایت که با کمال تأسف حذف گردیدهاند وا گذاشته است؛ و در ضمن، به برخی از قرائات نادر منسوب به ائمه که در کتابهای دیگر با سندهای ضعیف آورده شده و یا مرسل و فاقد حجّیّتند اشاره کرده است. باید توجه کرد که هیچ لفظ و کلمه و حتی اعراب و حرکات قرآن بدون تواتر قابل اثبات نیست؛ و این مسأله مورد اجماع امّت است؛ مثلا در خصوص آیه «حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطی وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ» [٢] با ذکر روایتی، به امام باقر علیه السّلام نسبت میدهد که چنین قرائت کرده است: «حافظوا علی الصلوات و الصلاة الوسطی و صلاة العصر و قوموا للّه قانتین» آنگاه فرموده است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نیز چنین قرائت میکرد. مقصود از صلاة وسطی نماز ظهر است. [٣]
در این باره- که مقصود از صلاة نماز ظهر است- روایات دیگری آورده و در پایان، روایتی را در تأویل آیه آورده است. بدین مضمون که نمازهای پنجگانه که محافظت بر آنها واجب است، پیامبر و علی و فاطمه و دو فرزندشان و مقصود از «قوموا للّه قانتین» به اطاعت ائمه برخاستن است. [٤]
[١] همان، ص ٢١٢.
[٢] بقره ٢: ٢٣٨.
[٣] تفسیر عیاشی، ج ١، ص ١٢٧، شماره ٤١٥.
[٤] همان، ص ١٢٧ و ١٢٨، ش ٤٢١- ٤١٦.