تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ١٠٨ - آفات تفسیر نقلی (مأثور)

در عین حال، بزرگان از او روایت دارند و در صحیح بخاری از وی روایت شده است و اهل فنّ تنها او را ضعیف شمرده و مردود الحدیث ندانسته‌اند. [١]

٧. محمد بن کعب قرظی:

محمد بن کعب بن سلیم بن اسد قرظی مدنی (متوفای ١١٧). پدرش کعب، از اسیران بنی قریظه- یکی از قبایل یهود عرب- است که در حمایت قبیله اوس در آمد. ابتدا در کوفه و سپس در مدینه سکونت گزید. نیاکان کعب از کاهنان یهود بوده‌اند.
محمد قرظی از امیر مؤمنان و ابن مسعود و ابو الدرداء و جابر و انس و دیگر بزرگان اصحاب روایت دارد. گویند: تمامی آنها مرسل است و خود به استماع نزد ایشان ننشسته؛ و بسیاری از راویان حدیث از او روایت دارند. ابن سعد می‌گوید: «او ثقه، عالم، دارای ورع و روایات فراوانی دارد». عجلی می‌گوید: «او مدنی، تابعی، ثقه، مردی صالح و عالم به قرآن است».
درباره او روایت کرده‌اند که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرموده باشد: از نسل کاهنان، مردی پدید می‌آید که در فراگیری قرآن همانند ندارد و نخواهد داشت. عون بن عبد اللّه می‌گوید:
«ندیدم کسی را داناتر به قرآن از محمد بن کعب قرظی». در عین حال، او از داستان سرایان پر افسانه است. در مسجد جامع به داستان سرایی می‌پرداخت و جان خود را بر سر این کار از دست داد. او در حالی که میان جمع شنوندگان قصّه می‌گفت، سقف مسجد فرو ریخت؛ او و شنوندگان همگی مردند. [٢]
ابن شهر آشوب، داستان کسی که در خواب دید پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او ١٨ عدد خرما داد و سپس در بیداری خدمت حضرت رضا علیه السّلام رسید و او نیز به همان عدد به او خرما داد و فرمود: اگر پیامبر افزوده بود می‌افزودیم، را به نام محمد بن کعب قرظی ثبت کرده، [٣] در حالی که با زمان آن حضرت (٢٠٣- ١٤٨) وفق نمی‌دهد! شگفت آنکه علّامه تستری این داستان را برای ابو حبیب نباجی نقل کرده و گفته: شاید هر دو یکی باشند!. [٤]

---

[١] ر. ک: شوشتری، قاموس الرجال، ج ٩، ص ٢٦٦. تهذیب التهذیب، ج ١١، ص ١٦٨- ١٦٦.
[٢] تهذیب التهذیب، ج ٩، ص ٤٢٢- ٤٢٠.
[٣] ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج ٤، ص ٣٤٢.
[٤] ر. ک: قاموس الرجال، ج ٨، ص ٣٥٧ و ج ١٠، ص ٣٨.