حکمت نظري و عملي - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٣٠ - حكمت نظرى , توحيد حق تعالى

اميرالمؤمنين ( ع ) اول دين است ( اول الدين معرفته ) [١] آغاز دين , شناخت خداست . دين , از اين شعبه حكمت نظرى شروع ميشود كه انسان مبدأش را بشناسد .

اول الدين معرفته , و كمال معرفته التصديق به , و كمال التصديق به توحيده , و كمال توحيده الا خلاص له , و كمال الاخلاص له نفى الصفات عنه [٢] .

اول بايد ديد شناخت خدا ممكن است يا ممكن نيست ؟ اگر ممكن است راهش چيست ؟ و اگر ممكن نيست چطورى آغاز دين قرار گرفته است . اين معنى را حضرت على ( ع ) در يكى از بياناتش پاسخ مى دهد , ميفرمايد :

آن مقدارى از معرفت خدا كه براى بشر لازم و ضرورى است , براى وى مسير است و در نهاد او واقع شده است و با فطرت او عجين است . و آن مقدارى كه رسيدن بشر بان حد از معرفت ممكن نيست , لازم نمى باشد بيش از حد نياز و امكان بشر در نهاد و فطرت او وجود ندارد .

در خطبه ٤٩ كه صفات ربوبيت را تشريح مى كند , ميفرمايد :

لم يطلع العقول على تحديد صفته , ولم يحجبها عن واجب معرفته [٣] .

عقول را , انديشه انديشمندان بشرى را به عمق صفات و كنه آن و فراگيرى كل صفات , باريتعالى مطلع نساخت , زيرا عقل محدود , توان احاطه صفت نامحدود را ندارد هرگز ممكن نيست صفت نا محدود را عقل محدود دريابد و عقل محدود , شناخت نامحدود داشته باشد يا نا محدودى را بشناسد , خواه از راه عقل و فكر سفر كند , خواه از راه عرفان بخواهد به شهود و به حضور نائل آيد . خواه بخواهد با مغز بفهمد , خواه بخواهد با دل