يكى ديگر از حكماى بنام اسلام بوعلى سيناست . اين حكيم متأله , رساله اى در معراج نوشته است و در آنجا بيانى را كه رسول اكرم ( ص ) به اميرالمؤمنين ( ع ) درباره عقل و فراگيرى عقل فرموده است نقل ميكند و درباره اميرالمؤمنين چنين ياد مى كند , مى گويد : رسول اكرم ( ص ) به على بن ابيطالب ( ع ) كه در بين ياران پيغمبر همانند عقل در بين حواس بود چنين فرمود :

يا على اذا تقرب الناس الى الله بانواع البر , تقرب اليه انت بالعقل , تسبقهم .

همين بيان ابن سينا در آن رساله معراجيه بزبان فارسى , به اين تعبير ذكر شده است و در حاشيه كتاب شفاى ابن سينا , بعضى از محشيها ترجمه اش را آورده اند و گفته اند :

على بن ابيطالب در بين ديگر صحابه رسول اكرم ( ص ) ( كالمعقول بين المحسوس ) او عقل است و ديگران حس . حواس به عقل نيازمندند و عقل رهبر حواس است . بنابراين تشريح حكمت نظرى و حكمت علمى از ديدگاه نهج البلاغه در حقيقت تبيين اين دو حكمت است از زبان كسى كه خود , در اين دو حكمت حكيم كامل است , چون مهمترين مسائل حكمت نظرى , توحيد و نبوت و معاد است و برجسته ترين مسائل حكمت عملى , اخلاق و تهذيب نفس است . در اين دو بخش از حكمت نظرى و عملى مطالبى از نهج البلاغه نقل ميكنيم .

حكمت نظرى , توحيد حق تعالى

حكمت نظرى , قسمت اولش توحيد حق تعالى است كه به لسان