من آنچنان به اين توحيد شهادت ميدهم كه رازم با آشكارم مطابق هم خواهد بود و قلبم با زبانم موافق خواهد بود اگر از نظر زبان موحدم از نظر جان هم موحدم . توحيد در جان اميرالمؤمنين رسوخ كرد . حضرت از راسخين در علم است كه علم توحيد فراگيرش شد يعنى نمى انديشد جز در راه خدا , نمى كوشد جز براى رضاى خدا , و انجام نميدهد جز دستورات خدا را اگر توحيد در قلب موحد رسوخ كرد او فكرى كه خدا نپسندد , نمى كند و ندارد . و صفى كه خدا نپذيرد , كارى كه خدا نپسندد نمى كند اينكه ميفرمايد آنچنان به توحيد شهادت ميدهم كه نهان و نهاد و آشكار و نهان برابر هم باشند و مطابق هم , زبان و دل مطابق هم باشند يعنى توحيد نه تنها در سطح زبان ظهور كرد بلكه جانم را پوشاند نه تنها ظاهرم را توحيد گرفت بلكه باطنم را نيز فرا گرفت اگر خدا ذاتا ظاهر است و ذاتا باطن من هم در ظاهر موحدم هم در باطن خدا جو . اگر خدا اول است و آخر , پس در زبانم به اين وحدانيت حق معترف و مقرم و هم در زبان دلم به وحدانيت حق مقرم . همانطورى كه اگر در يك مرتبه اى چيزى آمد و فراگير شد جا براى غير نمى ماند همانطورى كه هستى نامحدود كه مال خداست جا براى غير نمى گذارد . شريكى ندارد اگر توحيد در قلب يك موحد فراگير شد جا براى غير نميگذارد خواه غير درونى , خواه غير بيرونى . خواه هوس , خواه افراد ديگر , خواه ميل درونى , خواه اميال بيرونى . نه انسان فريب درون را ميخورد نه نيرنگ بيرون در او اثر ميگذارد چون جا براى غير نيست اگر در جان انسان توحيد رسوخ كرد جا

[١] نهج البلاغه فيض الاسلام , خطبه ١٠٠ , صفحه ٢٩٧ .