اينجا هم مرحوم كلينى مى گويد اگر همه انديشمندان بشرى گرد هم آيند و اجتماعى كنند و بخواهند درباره توحيد سخنى بگويند و در بين آنان پيامبرى نباشد آنها افرادى عادى باشند هرگز آن توان را نخواهند داشت كه مانند على بن ابى طالب ( ع ) سخن بگويند . آنگاه اين خطبه مذكور را تشريح مى كند كه :

لامن شى ء كان ولا من شى ء خلق ما كان .

خداوند نه از چيزى است و نه آنچه آفريده , از چيزى است , اينها نقيض هم نيستند تا دفع نقيضين شود چنانكه حكماى اسلامى به اين نكته توجه كرده و اشاره نموده اند .

اين بيان كلينى درباره حكمت نظرى على بن ابيطالب ( ع ) است .

سخن ابن ابى الحديد درباره كلام امام على ( ع )

نمونه ديگرى از يكى از بهرمندان مكتب پر بار علوى نقل كنيم تا روشن بشود كه بزرگان علم درباره اميرالمؤمنين ( ع ) از نظر احاطه حكيمانه حضرت به حكمت نظرى و عملى چه ميگويند .

در نهج البلاغه خطبه ٢١٢ كلامى را از على بن ابى طالب ( ع ) نقل مى كنند كه حضرت بعد ازاينكه سوره مباركه التكاثر :

الهيكم التكاثر , حتى زرتم المقابر را تلاوت كردند خطبه اى ايراد فرمودند . اول آن خطبه اين است :

يا له مراما ما ابعده , و زورا ما اغفله , و خطرا ما افظعه [١] .

پايان خطبه هم اين است :

و ان للموت لغمرات هى الفظع من ان تستغرق بصفة , او تعتدل على

[١]خطبه ٢١٢ , نهج البلاغه فيض الاسلام صفحه ٦٩٤ .