براى نيرنگ نيست , نه از درون بر مى خيزد نه از بيرون حمله ميكند , نه از دشمن بيرونى انسان آسيب مى بيند نه از دشمن درونى صدمه مى بيند چرا ؟ تمام صحنه هستى را توحيد احاطه كرد .

جاهدوا اهوائكم كما تجاهدون اعدائكم [١] .

همانطورى كه با اعداء و دشمنها مى جنگيد با اهواء و اميال درون در نبرد باشيد اگر هوس و هوا از درون بخواهد حمله كند بايد يك جا خالى در جان پيدا كند با آن وصف با آن جا خالى , از آن راه بيايد و حمله كند ولى اگر همه صحنه جان را اعتقاد به وحدانيت حق پر كرد و صفحه دل را توحيد فرا گرفت و روشن كرد جا براى هوس نيست .

گاهى حضرت چنين استدلال ميكند ميفرمايد به اينكه : آنچه كه مانع من است و نمى گذارد من به فكر بازيچه و لعب و لهو باشم همان ياد مرگ است و آنچه كه نميگذارد اينها حق را بگويند فراموشى آخرت است .

و الله انى ليمنعنى من اللعب ذكرالموت و انه ليمنعه من قول الحق نسيان الاخرة [٢] .

فرمود : فرق من و معاويه اين است كه ياد مرگ نميگذارد كه من باطل بگويم . فراموشى آخرت نميگذارد كه او حق بگويد او چون آخرت را فراموش كرده , حق نمى گوي د . من چون بياد مرگ هستم كه مرز آخرت است و دالان ورودى جهان آخرت است كه از آنجا به بعد , جهان طبيعت لنگر مى اندازد و آرام مى شود به ياد آن مرحله ام , ياد آن مرحله نميگذارد كه من به بازيچه سرگرم بشوم . اگر صحنه جان را توحيد فرا

[١] وسائل الشيعه , ج ١١ صفحه ٢٢٢ , از امام صادق ( ع ) باين عبارت آمده است : جاهد هواك كما تجاهد عدوك .

[٢] خطبه ٨٣ , نهج البلاغه فيض الاسلام , صفحه ٢٠٠ .