تبيين براهين اثبات خدا - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢١٣ - نقد هاي سه گانه « کانت » بر برهان آنسلم

بود . ١

محمول بالضميمه در مقابل محمول من صميمه است و آن محمولي است که صدق آن به موضوع بر تحقق مصداقي ممتاز مبتني است ؛ مصداقي که مختص محمول بوده و در همان حال با موضوع متحد است ؛ مانند وقتي که از سپيد و سياه بودن يک جسم يا از مقدار و اندازه آن خبر داده مي شود ، زيرا سپيدي و سياهي از مقوله کيف ، و مقدار و اندازه از مقوله کم است و کيفيت يا کميّت در صورتي که در خارج تحقق داشته باشند ، مصداق آن ها نمي تواند عين مصداق ماهيتي جوهري باشد ، بلکه اين امور حتماً ضميمه جوهر مفروض هستند .

تقسيم کانت نسبت به دو دسته از محمولاتي که در قضاياي تحليلي و ترکيبي مطرح مي نمايد ، اگر ناظر به وحدت و يگانگي محمول و موضوع به لحاظ مصداق و واقعيت باشد ، وجود از زمره محمولاتي که در قضاياي ترکيبي به کار مي روند نخواهد بود ؛ در اين صورت قضيه اي که با آن تشکيل مي شود ، قضيه اي تحليلي است ؛ ليکن تقسيم او ناظر به مصداق نبوده ، بلکه به لحاظ مفهوم موضوع و محمول است ؛ البته در اين حال مفهومي که از وجود فهميده مي شود ، غير از مفاهيم ماهوي و غير از معقولات ثانيه است که با آن در مصداق يگانه هستند ؛ يعني مفهوم وجود با مفهوم وحدت ، کثرت و عليّت و مانند آن ها مغاير است ؛ بر اين اساس ، هر گاه وجود بر يکي از آن ها حمل شود ، قضيه اي که تشکيل مي شود ، قضيه ترکيبي خواهد بود ؛ يعني محمول آن مفهومي مغاير با مفهوم موضوع خود دارد . اما اگر موضوعي که وجود بر آن حمل مي شود ، يک معناي ماهوي يا يک مفهوم مغاير با مفهوم وجود نباشد ، بلکه نفس مفهوم وجود يا مفهوم مرکبي باشد که مشتمل بر معناي وجود است ؛ در اين