اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٨٩ - بيان دويم- برهان حدوث

بيان دويم- [برهان حدوث]

مشاهده ابتدائى بثبوت مى‌رساند- و هم با كنجكاوى علمى بدست مى‌آيد- كه اجزاء جهان با همديگر ارتباط وجودى دارند- (١)و اين ارتباط (١)اين برهان با دو تقريرى كه در متن از آن شده- منطبق است با برهان حدوث متكلمان- و برهان امكان و وجوب فلاسفه اسلامى كه- قبلا از ابن سينا نقل كرديم- .

با يك تفاوت كه در بيان اين مقاله- يك مقدمه علاوه بكار رفته است- و آن اينست كه جهان با همه اجزاء- و اجرام و عناصر و مركبات خود- مجموعا يك واحد طبيعى و شخصى است- و بتعبير اين مقاله يك واحد خارجى است- .

بديهى است كه با علاوه شدن اين مقدمه- كار برهان سهلتر و ساده‌تر مى‌شود- .

خلاصه اين برهان اينست- جهان بحكم قانون عمومى حركت- خصوصا با توجه بحركت جوهرى ذاتى- دائما در حال حدوث است- و چون مجموعا يك وجود خارجى است- پس يك واحد حادث است- البته حادثى كه حدوثش تدريجى است- و دائما در حال حدوث و زوال است- و هر واحد حادث نيازمند به علت محدث است- پس جهان به عنوان يك واحد حادث- و به عنوان پديده واحد- نيازمند به محدث و پديد آورنده است- .

اگر كسى حركت عمومى جهان را منكر شود- امكان ذاتى جهان و