برهان ارسطى يا ارسطوئى- همان برهان معروف محرك اول است- ارسطو در اين برهان از وجهه يك عالم طبيعى- بحث كرده است نه از وجهه يك فيلسوف الهى- برهان محرك اول بر پنج اصل مبتنى است- الف حركت نيازمند به محرك است- ب محرك و حركت زمانا توام‌اند- يعنى انفكاك زمانى آنها محال است- .

ج هر محرك يا متحرك است يا ثابت- د هر موجود جسمانى متغير و متحرك است- ه‌ تسلسل امور مترتبه غير متناهيه محال است- .

نتيجه سلسله حركات منتهى مى‌شود- به محركى كه متحرك نيست- البته مقصود اين نيست كه حركات- در زمان گذشته منتهى مى‌شوند- به محركى كه متحرك نيست- بلكه مقصود اينست هر حركتى در زمان حركت خود- محركى همراه دارد كه آن محرك- يا ثابت است يعنى ماوراء الطبيعى است- و يا متغير است يعنى طبيعى است- ولى در نهايت امر توام است- به محركى ماوراء الطبيعى در زمان حركت- .

در برخى مقدمات اين برهان- خدشه‌هائى ممكن است تصور شود- خصوصا با توجه به نظريه فيزيك جديد- در باره قانون جبر در حركت- ما در جلد سوم اصول فلسفه - اندكى در اين باره بحث كرده‌ايم- نظر به اينكه اين برهان به فرض تماميت- واجب الوجود را اثبات نمى‌كند- بلكه تنها ماوراء طبيعت را اثبات مى‌كند- از توضيح بيشتر در باره آن خوددارى مى‌كنيم- اين برهان از براهينى است كه- بر امتناع تسلسل علل مبتنى است- .

برهان سينوى برهان معروف ابن سينا است كه- خود ابن سينا آنرا عاليترين برهان مى‌خواند- و ما بعدا آنرا توضيح خواهيم داد- .

برهان صدرائى برهان معروف صديقين است كه- مبتنى بر اصالت وجود و وحدت حقيقت وجود است- آن برهان در متن خواهد آمد و ما نيز توضيح خواهيم داد- اين برهان بر امتناع تسلسل علل مبتنى نمى‌باشد- .

در مباحث علت و معلول براهين زيادى- بر امتناع دور و تسلسل علل اقامه كرده‌اند- و مخصوصا در دوره اسلامى از راههاى مختلف- براهينى بر اين مطلب اقامه شده است- براهين امتناع تسلسل علل قهرا- در براهين اثبات واجب- به عنوان دليل دليل به كار برده مى‌شود- يعنى دليلى كه يكى از- مقدمات دليل ديگر را اثبات مى‌نمايد- .