اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٧٤ - پايان جهان
پايان جهان
در مقاله ١٠ روشن ساختيم كه- جهان طبيعت يك واحد حركت مىباشد كه- بعينه متحرك نيز هست و همچنين اثبات كرديم كه- حركت بىمقصد تصور ندارد- .
و از اين دو نظريه نتيجه گرفته مىشود كه- عالم ماده مقصدى دارد كه بسوى او متوجه است- و چون هدفى است كه مجموع جهان با همه اجزاء- و شرائط و علل داخلى خود بسوى او رهسپار مىباشد- ديگر هيچ مانعى در راه انجام گرفتن آن معنى ندارد- ناچار ضرورى التحقق و حتمى الوقوع خواهد بود(١) (١)اشارهاى اجمالى به مساله فوق العاده مهم معاد است- در باب معاد مسائل زيادى هست كه- بايد بحث شود و در خور يك كتاب است- اولين بحث علمى در باره معاد اينست كه- آيا معاد حقيقتى است موافق با قوانين خلقت- و آفرينش و يا يك قانون استثنائى است- و با هيچ قانونى از قوانين خلقت وفق نمىدهد- و بر فرض اول آيا معاد از لوازم تجرد روح است- و يا ربطى به تجرد روح ندارد- و بر فرض دوم آيا قبول معاد- بر اساس تعبد محض است- و يا قانون عقل عقل عملى كه مورد استناد متكلمين است- يعنى مسائل مربوط به حسن و قبح آنرا ايجاب مىكند- .