اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٧٥ - پايان جهان
........... .
از نظر اسلامى بايد در درجه اول كلماتى كه- در قرآن و سنت در باره معاد بكار رفته است- از قبيل حشر نشر ماب و غيره مورد بررسى قرار گيرد- .
ظاهرا خود كلمه معاد در تعبيرات اسلامى- استعمال نشده است و اين كلمه- از مصطلحات متكلمين است- .
سپس بايد بياناتى كه در شكل و كيفيت معاد- رسيده است مورد بررسى قرار گيرد- و پس از آن از نظر علمى و عقلى- عقل نظرى نه عقل عملى به جستجو پرداخته شود كه- آيا معاد مقتضاى قانون خلقت است- و يا استثنائى است در خلقت- .
مبناى اين اشاره اجمالى كه در اين مقاله آمده است- اين است كه معاد لازمه قانون عمومى- و مخصوصا حركت جوهرى جهان طبيعت است- موجودات جهان از همان اصلى كه- پديد آمدهاند به همان باز مىگردند- .
جزءها را رويها سوى كل است
بلبلان را عشق با روى گل است
آنچه از دريا بدريا ميرود از همان جا كامد آنجا ميرود
از سر كه سيلهاى تيز رو و ز تن ما جان عشق آميز رو
- .
كَمٰا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ وَ أَنَّ إِلىٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهىٰ