از همه شؤون زندگى و مزاياى حيات باز مانده- و در پاسخ هر اعتراضى كه بوى شود- پوزش و عذر تازه‌اى ساز كرده- يا معايبى براى زندگى آزاد و عادى اثبات نمايد- و در مقابل هر پندى كه بوى دهند- ترانه عاشقانه‌اى سردهد- در حقيقت هدف و آرمان او تنها سرپوش گذاشتن- به روى شاهد بازى خودش مى‌باشد- حريفان مادى نيز از اينگونه سخنان- ساخته و پرداخته بسيار دارند- .

[ظرفيت انديشه بشر از نظر تحقيق در باره خدا]

١-مى‌گويند ما با اين همه خطا و لغزش- كه در افكار خود داريم چگونه مى‌توانيم- با چنين وسيله‌اى به نتيجه‌اى درست برسيم- (١)جز اينكه البته در ميان اشكالات ماديين- احيانا اشكالاتى پيدا مى‌شود كه واقعا- ممكن است رابطه‌اى با ماديت اخلاقى نداشته باشد- و صرفا ناشى از طرز تفكر فلسفى آزاد باشد- ما در باره آن اشكالات- به تفصيل بيشترى بحث خواهيم كرد (١)اين ايراد به خطا پذيرى دستگاه فكر بشر مربوط است- خلاصه‌اش اينست كه فكر بشر خطا پذير است- و آنچه خطا پذير است قابل اعتماد نيست- پس فكر بشر قابل اعتماد نيست- از طرف ديگر بعضى از افكار بشر- بوسيله تجربه قابل تحقيق و رسيدگى است- و قابل اعتماد و اطمينان است- و بعضى ديگر از افكار بشر- قابل تحقيق و رسيدگى به اين وسيله نيست- پس هر فكرى كه قابل تحقيق تجربى است قابل قبول است- و هر فكرى كه چنين نيست قابل قبول نيست- و از سوى ديگر مسائل الهى از نوع افكارى است كه- قابل بررسى و تحقيق تجربى نيست- پس اينگونه مسائل قابل قبول و اعتماد نيست- .

جواب اينست كه اولا اين استدلال- اگر درست باشد بايد نه الهى بود و نه مادى- بايد راه لا ادريون را پيش گرفت- ماديين نمى‌توانند با اين استدلال- بنفع مسلك خود نتيجه بگيرند- .

ثانيا اين خود يك استدلال عقلى محض و غير تجربى است- اگر هيچ استدلال غير تجربى قابل اعتماد نيست- خود اين استدلال نيز قابل اعتماد نيست- بديهى است كه استدلالى كه- شامل بى اعتبارى خودش باشد قابل اعتماد نمى‌باشد- .

ثالثا ما در جلد دوم اصول فلسفه ثابت كرديم كه- هر استدلال تجربى متكى- بر يك سلسله اصول عقلى خالص غير تجربى است- اگر بنا بشود هيچ