مقصود- و گمشده و مطلوب خود را كشف كنند- عارف مى‌خواهد پرواز كند و برسد- فيلسوف مى‌خواهد سر به جيب تفكر فرو برد- و حضور او را در انديشه خود احساس مى‌كند- عارف مى‌خواهد ببيند و فيلسوف مى‌خواهد بداند- عبادات در شرع مقدس براى پرورش اين حس است- و لا اقل يكى از فلسفه‌هاى عبادات اين است- .

امروز دانشمندان زيادى هستند كه- به وجود چنين احساس و شور- و عشق و جنبشى در عمق روح آدمى كه- او را به خداى لا يزال پيوند مى‌دهد ايمان دارند- .

ما اگر بخواهيم بدانيم- آيا چنين احساسى در آدمى هست- دو راه در پيش داريم- يكى آنكه خودمان شخصا و عملا دست به آزمايش- در وجود خودمان و ديگران بزنيم- ديگر اينكه ببينيم دانشمندانى كه- سالهاى دراز در زمينه روان آدميان- از جنبه مسائل معنوى مطالعاتى داشته‌اند- چه نظر داده‌اند- قدماى ما از طرق استدلالى- و اشراقى وجود چنين عشقى را در سراسر موجودات- و از آن جمله انسان اثبات مى‌كردند- و علماى امروز تجربيات روانى را- دليل بر اين مطلب مى‌گيرند- .

از جمله اين دانشمندان- دانشمند معروف الكسيس كارل - صاحب كتاب انسان موجود ناشناخته است- وى در باره دعا مى‌گويد- دعا پرواز روح است بسوى خدا- [١]و هم او مى‌گويد گفته‌اند كه- در عمق وجدان شعله‌اى فروزان است- انسان خود را آنچنانكه هست مى‌بيند- از خودخواهى‌اش حرصش گمراهى‌اش- از غرور و نخوتش پرده بر مى‌دارد- براى انجام تكاليف اخلاقى رام مى‌شود- براى كسب خضوع فكرى اقدام مى‌كند- در همين هنگام سلطنت پر جلال آمرزش- در برابر او پديدار مى‌گردد - . [٢]

از جمله اين دانشمندان ويليام جمز است- وى مى‌گويد هر قدر انگيزه و محرك ميلهاى ما- از عالم طبيعت سرچشمه گرفته باشد- غالب ميلهاى ما و آرزوهاى ما- از عالم ماوراء طبيعت سرچشمه گرفته- چرا كه غالب آنها با حسابهاى مادى- و عقلانى جور در نمى‌آيد- [٣]هم او مى‌گويد

[١] رساله نيايش ترجمه على شريعتى .

[٢] رساله نيايش ترجمه على شريعتى .

[٣] كتاب دين و روان ترجمه مهدى قائنى .