٤- وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي- فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً - طه آيه ١٢٤ ٥- فَذَكِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَكِّرٌ - غاشيه آيه ٢١ ٦- سَبَّحَ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ - حديد حشر صف آيه اول- .

٧- وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ- ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ- أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قٰالُوا بَلىٰ اعراف ١٧٢- .

٨- وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلّٰهِ - .

٩-

:فبعث فيهم رسله و واتر اليهم انبيائه- ليستادوهم ميثاق فطرته- و يذكروهم منسى نعمته- و يحتجوا عليهم بالتبليغ- و يثيروا لهم دفائن العقول نهج البلاغه خطبه اول - .

١٠-

:ابتدع بقدرته الخلق ابتداعا- و اخترعهم على مشيته اختراعا- ثم سلك بهم فى طريق ارادته- و بعثهم فى سبيل محبته صحيفه سجاديه دعاوى اول - .

بحث در دلالت هر يك از اين آيات- و كلمات بر مدعاى ما طولانى است- از مطالعه تفاسير اين آيات- و شروح اين كلمات مطلب روشن مى‌شود

راه حس و علم يا راه طبيعت

به عبارت ديگر راه مطالعه در خلقت- اين راه نيز به نوبه خود به سه راه منشعب مى‌شود- ١-از راه تشكيلات و نظاماتى كه- در ساختمان جهان به كار رفته است- .

٢-از راه هدايت و راهنمائى مرموزى كه- موجودات در مسير خويش مى‌شوند- .

٣-از راه حدوث و پيدايش عالم- .

١-تشكيلات و نظامات:

مطالعه احوال موجودات نشان مى‌دهد كه- ساختمان جهان و ساختمان واحدهائى كه- اجزاء جهان را تشكيل ميدهند حساب شده است- هر چيزى جائى دارد- و براى آن جا قرار داده شده است- و منظورى از اين قرار دادنها در كار بوده است- .

جهان درست مانند كتابى است كه- از طرف مؤلف آگاهى تاليف شده است- هر جمله و سطر و فصلى محتوى- يك سلسله معانى و مطالب و منظورهائى است- نظمى كه در كلمات و جمله‌ها- و سطرها به كار برده شده است- از روى دقت خاصى است و هدف را نشان مى‌دهد- .