بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٨٠ - ه&zwj ـ ) تبيين نوآوري مطلوب در دين و دستاورد آن

بزرگي چون مقدس اردبيلي با آن تقدس و تقوايِ مثال‌‌زدني، با نوآوري‌ها و پژوهش‌هاي خود بسياري از معضلات و مشکلات فقهي را حل كرد و راه‌هاي جديدي را فراروي تحقيقات فقهي آيندگان گشود؛ تا اينكه شيخ انصاري به مدد هوش و نبوغ و ژرف‌انديشي خويش تحولي اساسي در فقه و اصول پديد آورد و با نوآوري‌هاي خود در فقه و اصول و با تکيه بر قواعد فقهي و ضوابط اصول و در چارچوب منابع فقه، آن دو علم را به درجه‌اي از رشد کمّي و کيفي رساند که مجتهدان پس از ايشان همگي خود را ريزه‌خوار دستاور‌دهاي علمي وي مي‌دانند و مفتخرند که راه ايشان را ادامه مي‌دهند.

يکي از ابتکارها و نوآوري‌هاي بزرگ و اثرگذار آن عالم ژرف‌انديش اين است که با استفاده از حدود هشت روايت دربارة استصحاب و شرح و بسط آنها، باب عظيم استصحاب را در اصول تدوين کرد و در اين کتاب و ديگر ابواب اصول قواعدي را بنيان نهاد که پيش از ايشان کسي حتي اشارتي به آنها نكرده بود.

بدين ترتيب روشن شد که نوآوري مورد نظر ما روشمند و در چارچوب اصول و ضوابط علم، و مبتني بر روش صحيح فقاهت و اجتهاد است و با رعايت اصول عقلايي و اصول محاوره صورت مي‌گيرد. اين نوآوري‌ها نتيجة نکته‌سنجي‌ها، موشکافي‌ها و ژرف‌انديشي‌هايي است که در روايات و قرآن صورت مي‌پذيرد و با دقت و تعمق در آنها نکات و برداشت‌هاي جديدي به دست مي‌آيد. بر اين اساس، اين نوآوري‌ها نه‌فقط نکوهيده نيست، بلکه از افتخارات عالم اسلام به شمار مي‌آيد، و کساني که به اين نوآوري‌هاي روشمند توفيق مي‌يابند مصداق فرمودة رسول خدا(صلى الله عليه وآله) هستند که فرمود:

وَ رُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ؛[١] بسا حامل و رسانندة علمي که آن را به داناتر از خود مي‌رساند.