بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٦ - خاستگاه حالات نفساني و ضرورت اعتدال در آنها

آنکه عمر با‌ارزش خود، و به‌ويژه دوران جواني‌اش را تلف کرده و از عمري که از هر سرمايه و ثروتي گران‌بهاتر است، به‌خصوص در جنبه‌هاي معنوي و اخروي بهره نبرده است، اندوهگين خواهد شد. اما نبايد اين غم و اندوه حوصلة کار و تلاش را از او بگيرد و زندگي‌اش را مختل سازد و حتي باعث بيماري او شود. ترس و اندوهي سازنده است که موجب جبران خسارت‌ها و توجه بيشتر به خداوند و استمداد از او گردد. از همين ‌روي، مردان خودساخته و مؤمنان راستين هيچ‌گاه در کشاکش زندگي، خودباخته نمي‌شوند، و در همه حال، حتي در حال حزن و خوف به ياد خداوندند:

رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ؛[١] مرداني که تجارت و دادوستدي آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زکات مشغول نکند، و از روزي مي‌ترسند که دل‌ها و ديدگان در آن روز دگرگون [و سرگشته و پريشان] شود.

چنين ترسي که باعث مي‌شود انسان همواره به ياد خدا باشد و با اميد به رحمت و بخشايش او به انجام اعمال خير و جبران کوتاهي‌ها بپردازد، بسيار ارزشمند است. اما اگر اندوه و ترس در زندگي نقش منفي داشته باشد و موجب افسردگي، بي‌حوصلگي، گوشه‌گيري، بي‌تحرکي و فرسايش جسم و روان شود، نامطلوب است. حزن و ترسي سازنده است که آدمي را به تحرک و جبران کوتاهي‌ها و دفع عواملي وادارد که باعث حزن و ترس شده‌اند. کسي که فرصت ارزشمند جواني را بيهوده از دست داده است، بايد ناراحت باشد؛ اما بايد اين ناراحتي و حزن او را به توبه و جبران گذشته و استفاده از فرصت‌هاي باقي مانده وادار سازد. اين حزن و اندوه بايد منشأ اثر مثبت و باعث ترقي و کمال روحي و معنوي او شود.

بنابراين از نظر اسلام شادي، حزن و ترس مطلوب‌اند، اما نه به طور مطلق. شادي و