بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٢ - مفهوم نفس و عقل در علم اخلاق

که چرا برخي رفتار‌هاي انسان خوب، و برخي ناپسندند، و چرا وي با دو راه کاملاً متفاوت، يعني راه حق و طاعت خداوند و راه باطل و عصيانِ او، روبه‌روست؟

پاسخ اين است که انسان خواسته‌ها و تمايلات فراواني دارد که در نتيجة محدود بودن انتخاب انسان، در مقام عمل با يکديگر تزاحم مي‌يابند و وقتي انسان برخي تمايلات و خواسته‌هاي خود را ترجيح داد و برگزيد و براي تأمين آنها اقدام کرد، از ديگر تمايلات خويش محروم مي‌ماند و فرصت و توان تأمين آنها براي او نمي‌ماند. در نتيجه، بايد با محاسبة دقيق دست به انتخابي زند که به سعادت او بينجامد. اگر او بر اثر عواملي، در پي بهترين‌ها و اموري که هميشه خوشايند انسان‌اند و لذت ماندگار دارند نرفت و ظاهر فريبنده و لذت ناپايدار رفتاري که بدبختي و سقوط در پي دارد، او را فريفت، به دست خويش فرجام بدي براي خود رقم زده و از خوشبختي ابدي و ماندگار باز مانده است. اين خواسته‌هاي زودگذر و گمراه‌کننده باطل، و عملي ساختن آنها، عصيان خداوند به شمار مي‌آيند، و از اين روي، مشمول نواهي خداوندند.

محض نمونه، يکي از کارهاي ناپسند، نگاه حرام است که به‌رغم لذت موقتي آن، پيامدها و فرجام خطرناک و جبران ناپذيري دارد. کسي که با تغافل و فريب خويش، و براي رسيدن به لذتي آني، به نامحرم نگاه مي‌کند، ممکن است همين نگاه‌هاي حرامِ پي‌در‌پي، وي را به ورطة خطرناک زنا بيندازد؛ كاري که فرجام آن اختلافات خانوادگي، نگراني‌ها و ناراحتي‌هاي روحي، بيماري‌هاي آميزشي نظير ايدز، و بدتر از همه، باز ماندن از بندگي خدا و سعادت ابدي است.

مفهوم نفس و عقل در علم اخلاق

بنابر آنچه گذشت،‌ عوامل و انگيزه‌هاي نفساني که بخشي از وجودمان هستند، ما را به رفتاري وا مي‌دارند که لذتي موقتي دارد و فرجام آن بدبختي، زيان و محروم گشتن از