بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢١٠ - بازشناسي آراي نکوهيده از غيرنکوهيده

که قيدي متوجه آن روايت شده و در نتيجه مقيد گرديده باشد و يا تخصيصي خورده باشد و خواه‌ناخواه برداشت ما و نتيجه‌اي که ما از روايت مي‌گيريم ظني خواهد بود.

گاهي فقيه به دو روايت متباين برخورد مي‌کند که در يکي چيزي واجب شمرده شده و در ديگري حرام. در اينجا فقيه ناچار است به قواعد باب تعادل و تراجيح عمل کند و پس از تحقيق و بررسي ممکن است به اين نتيجه برسد که فلان روايت از اعتبار بيشتري برخوردار است و بر روايت ديگر ترجيح دارد. اما در برابر، ممکن است فقيه ديگري به اين نتيجه برسد كه روايت مرجوح فقيه اولْ راجح است و بنابر آن فتوا دهد. در نتيجه دو فتواي متباين و متفاوت صادر مي‌شود كه هردو معتبر و دليل ظني به شمار مي‌آيند. گاهي روايتي نزد دو فقيه معتبر است و در سند آن خدشه و ضعفي وجود ندارد، اما چون آن روايت به مدلول و مراد معصوم تصريح ندارد و ظاهر در مفاد خويش است، هريک از آن دو فقيه مفادي را از ظاهر آن روايت برداشت مي‌کند که متفاوت با مفادي است که ديگري برداشت کرده است. در نتيجه دو فتواي متفاوت صادر مي‌شود و تا زماني که فقها به منبع موثق و امام معصوم(عليه السلام) دست‌ نيابند، اين اختلاف‌ها باقي است. اما بي‌ترديد اختلافي که امير مؤمنان(عليه السلام) آن را نکوهش كرده‌اند از اين دست نيست. اختلاف در فتوا با توجه به ظني بودن منابع اجتهاد گريزناپذير است و گرچه فقها در فتوا با يکديگر اختلاف دارند، خداوند با توجه به تلاش طاقت‌فرسا و مخلصانه‌شان در استنباط احکام شرعي و با توجه به اينكه عمر خود را صرف حفظ دين و استخراج احکام آن و ارائة آنها به مردم مي‌کنند، در ازاي لحظه‌لحظة عمرشان، ثواب مجاهد در راه خود را به ايشان عطا مي‌کند.

باري، نکوهش حضرت متوجه کساني است که به امام معصوم دسترس داشتند و مي‌توانستند تفسير حقيقي قرآن و احکام واقعي و قطعي خدا را از آنان فراگيرند، اما خودخواهي و غرور و عناد و دشمني‌شان با اهل‌بيت(عليهم السلام) موجب شد که سراغ آن منابع