بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥٨ - نکوهش جاهلان عالم نما و رهزنان طريق حق

آشوب‌ها و فتنه‌ها راه خود را مي‌جويند و در بستر جهل و ناداني مردم جولان مي‌دهند و انديشه‌هاي پوچ و بي‌مقدار خود را روانه ذهن‌هاي گمراهان مي‌سازند. مردم ظاهر‌بين و نادان، اين گروه را، با اينکه از علم بهره‌اي ندارند، اما به جهت ظاهرسازي و استفاده از اصطلاحات و سخناني فريبنده و ادعاهاي واهي، عالم مي‌نامند.

شارحان نهج‌‌ البلاغه در تفسير «عقد الهدنة» اتفاق نظر ندارند. اين اصطلاح در فقه به معناي قرارداد صلح و عدم تعرض است که پس از جنگ دو گروه مسلمان با يکديگر يا جنگ مسلمانان با کفار و تصميم آنان به پايان بخشيدن به جنگ، ميان آنان تنظيم مي‌شود. و معناي لغوي آن سکون و آرامش است و اين معنا با سياق جمله سازگار‌تر است.

نکته‌اي که بايد بدان توجه کرد و در جلسات پيشين نيز يادآور شديم اين است که مخاطب اين سخنان افراد عادي نيستند؛ زيرا آنان در پي کار خويش‌اند و اگر عقايد و افکارشان فاسد و رفتارشان نادرست باشد، تأثير چنداني بر ديگران ندارند و موجب انحراف آنان نمي‌شوند. مخاطب اين سخنان، کساني هستند که در جامعه «عالم» قلمداد مي‌شوند و مردم آنان را الگوي عملي و رفتاري خود مي‌شمارند و در پي ‌آن‌اند تا عقايد و افکار صحيح را از آنان فرا گيرند. طبيعي است که در هر جامعه‌اي اغلب مردم به همة آنچه بدان نياز دارند آگاه نيستند و در بسياري از فنون و دانش‌ها بايد سراغ متخصصان بروند و با نظر و تشخيص آنان مشکلاتشان را برطرف سازند: کسي که بيمار مي‌شود، براي معالجه نزد پزشک مي‌رود، و کسي که مي‌خواهد خانه بسازد، سراغ معمار مي‌رود، و... . در زمينة دين نيز مردم براي شناخت تکاليف و وظايف ديني سراغ کساني مي‌روند که در اين امور تخصص دارند و رفتار و سخنان آنان را براي خود حجت مي‌دانند.

بر اين اساس، کساني که در ميان مردمْ عالم و کارشناس ديني شناخته مي‌شوند مسئوليت سنگيني دارند. اگر با سخنان و رفتار خويش ديگران را هدايت کنند، در