علامه مجلسی(ره) در شرح احادیث الکافی به نسخه‌های گوناگون الکافی و کتب حدیثی دیگری که همان حدیث را نقل کرده‌اند، مراجعه کرده تا به متن اصلی حدیث دست یابد و معنای درستی از آن را دریافت کند.

نمونه ١: استفاده از نسخه‌های دیگر الکافی؛ مانند این روایت که معاویة‌بن‌عمار از امام صادق٧ نقل می‌کند: «مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَهُوَ غَنِی وَ لَا فَقْرَ بَعْدَهُ وَ إِلَّا مَا بِهِ غِنًی.»[٢٦٢]

علامه در شرح این روایت می‌نویسد: «به جای عبارت «إلّا ما به غِنًی»، در بعضی نسخ عبارت «و الإمابة عَنّی» و در بعضی نسخ دیگر عبارت «و الأمانة عَنّی» آمده است»، و حدیث را مطابق با عبارت ««إلّا ما به غِنَی» این‌گونه شرح می‌کند:

اگر کسی قرآن بخواند فقیر نمی‌شود، ولی اگر قرآن نخواند بی‌نیاز نخواهد شد، اگرچه مال‌های زیادی جمع کند؛ و یا این‌که اگر کسی به بی‌نیازی قرآن راضی نشود، هیچ‌گاه بی‌نیاز نخواهد شد.[٢٦٣]

نمونه ٢: توجه به کتب حدیثی دیگر؛ مانند این حدیث که راوی از امام رضا٧ می‌پرسد: «أَخْبِرْنِی عَنْ رَبِّک مَتَی کانَ وَ کیفَ کانَ وَ عَلَی أَیّ شَی‌ءٍ کانَ اعْتِمَادُهُ... .»[٢٦٤]

مجلسی(ره) در توضیح این حدیث، با توجه به کتب حدیثی دیگر که همین حدیث را نقل کرده‌اند، می‌نویسد:

ظاهراً به جای «متی کان»، عبارت «أین کان» صحیح باشد، هم‌چنان‌که در توحید صدوق[٢٦٥] و عیون اخبار الرضا٧[٢٦٦] «أین کان» آمده است.[٢٦٧]

٢. یافتن تصحیفات و تحریفات[٢٦٨]

«تصحیف و تحریف»[٢٦٩] به معنای «دگرگونی و تغییر سهوی یا عمدی در متن حدیث»

[٢٦٢]. الکافی، ج٢، ص٦٠٥، ح٨.

[٢٦٣]. مرآة العقول، ج١٢، ص٤٨٨.

[٢٦٤]. الکافی، ج١، ص٨٨، ح٢.

[٢٦٥]. ر.ک: التوحید، ص١٢٥.

[٢٦٦]. ر.ک: عیون اخبار الرضا٧، ج١، ص١١٧.

[٢٦٧]. مرآة العقول، ج١، ص٣٠٨.

[٢٦٨]. علت جدا آوردن بند ١ و ٢ این بخش در این است که علامه مجلسی(ره) در بند ١ با توجه به نسخه‌های دیگر احادیث در کتب دیگر، به تصحیح حدیث می‌پردازد و به تصحیف یا تحریف اشاره‌ای نمی‌کند، ولی در بند ٢ در ذیل احادیث به تحریف یا تصحیف نساخ، اشاره مستقیم می‌کند و سپس به تصحیح آن می‌پردازد.

[٢٦٩]. «تصحیف» در لغت به معنای «خطا کردن» و در اصطلاح عبارت است از: «تغییر کردن بخشی از سند یا متن حدیث به چیزی شبیه یا نزدیک آن» (مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ج١، ص١٨٧). «تحریف» در لغت به معنای «کج و خم کردن و تغییر دادن» است و در معنای اصطلاحی آن، تعاریف متفاوتی توسط محدثان ارائه شده است؛ از جمله: «تغییر کردن سند یا متن حدیث به دلیل اثبات مطلب فاسدی» (معجم مصطلحات الرجال و الدرایة، ص١٤٨). هم‌چنین مامقانی در مقباس می‌نویسند: «تصحیف، اعم از تحریف است» (همان، ج١، ص١٩٠).