این مقاله از روش کتابخانه‌ای بهره گرفته و پژوهشی نظری با رویکرد تطبیقی به حساب می‌آید. در مقاله حاضر، ابتدا محورها و ویژگی‌های گردآوری و تدوین روایات در اهل‌سنت بحث شده و آن‌گاه رابطه نخستین کتاب‌های الموضوعات با مدونات روایی اهل‌سنت واکاوی شده است.

الف) محورها و ویژگی‌های گردآوری و تدوین روایات در اهل‌سنت

تاریخ حدیث در اهل‌سنت، تفاوت‌های اساسی با شیعه دارد. شیعه حدود ٣٤٠ سال از محضر معصومان: کسب فیض و حدیث کرد. این زمان در اهل‌سنت محدود به ٢٣ سال بود. مقررات منع تدوین و نقل حدیث در اهل‌سنت بیش از شیعه مورد توجه قرار گرفت.[١٥٧] شیعه، جمع حدیث، تدوین آن و پالایش روایات را در محضر معصومان: و با راهنمایی ایشان انجام داد[١٥٨]، در حالی که اهل‌سنت با سلایق شخصی وارد این عرصه‌ها شدند.

یکی دیگر از تفاوت‌های مهم تاریخ حدیث شیعه و اهل‌سنت به مقررات منع نقل و تدوین حدیث برمی‌گردد. پس از رحلت پیامبر اکرم٦، خلیفه وقت، نگارش و نقل حدیث را ممنوع کرد و این ممنوعیت تا پایان دولت‌های خلفای سه‌گانه ادامه یافت.[١٥٩] از این دوران، نگارش‌هایی مختصر و جلساتی در نقل حدیث گزارش شده که بسیاری از آن‌ها به دور از چشم مأموران حکومتی و در حقیقت، برخلاف مقررات بوده است.[١٦٠]

هرچند شیعه از دستور منع نقل و نگارش، متضرر شد، هیچ‌گاه آن را قانونی لازم‌الاجرا تلقی نکرد.[١٦١] از سوی دیگر، شیعه به پیشوایی جانشینان الهی پس از پیامبر٦ معتقد بود و لزومی نمی‌دید آنچه از معصومان: می‌شنود، به پیامبر اکرم٦ منتسب کند و ائمه: نیز نیازی ندیدند در فضای خفقانِ ممنوعیت، بر انتساب سخنان خود به

[١٥٧]. ر.ک: تدوین السنة الشریفة، ص٥٦٣.

[١٥٨]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٥٢، ح٨؛ ج٣، ص٣٦٢، ح١؛ ج٤، ص٥٤٩، ح٤؛ ج٦، ص١٩، ح١١؛ الغیبة، ص٣٨٩، ح٣٥٥ و ص٣٤٥، ح٢٩٥.

[١٥٩]. ر.ک: تذکرة الحفاظ، ج١، ص٢؛ جامع بیان العلم و فضله، ج١، ص٦٥؛ الطبقات الکبری، ج٢، ص٣٣٦.

[١٦٠]. ر.ک: سنن الدارمی، ج١، ص١٤٣، ش٥٥١؛ الطبقات الکبری، ج٤، ص٢٢٩.

[١٦١]. روایت سلیم‌بن‌قیس از امام علی: گویای آن است که شیعه مسیر خود را دنبال می‌کرد و فضای عمومی جامعه بر اصالت روش شیعی، تأثیری نگذاشت (ر.ک: الکافی، ج١، ص٦٢، ح١).